CULTURE

Stadio Flaminio:Το αρχιτεκτονικό στολίδι της Ρώμης που εγκαταλείφθηκε καιπεριμένει μια δεύτερη ζωή

Stadio Flaminio:Το αρχιτεκτονικό στολίδι της Ρώμης που εγκαταλείφθηκε καιπεριμένει μια δεύτερη ζωή
Αεροφωτογραφία του σταδίου το 1961. Wikipedia Commons

Σχεδιασμένο από τον πρωτοπόρο Ιταλό μηχανικό Πιερ Λουίτζι Νέρβι για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960, το Stadio Flaminio φιλοξένησε μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις και συναυλίες καλλιτεχνών όπως οι Pink Floyd, ο Ντέιβιντ Μπόουι και οι Rolling Stones. Από το 2012 παραμένει κλειστό, με τη Λάτσιο να εξετάζει το ενδεχόμενο ανακαίνισής του και μετατροπής του σε νέα έδρα της.

Στη συνοικία Φλαμίνιο, βορειοδυτικά του ιστορικού κέντρου της Ρώμης, βρίσκεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά ερείπια της Ευρώπης.

Το Stadio Flaminio, ένα στάδιο από εμφανές σκυρόδεμα, με χαρακτηριστικές καμπύλες, αιχμηρές γωνίες και υποστυλώματα που θυμίζουν πλευρά, παραμένει εγκαταλελειμμένο εδώ και χρόνια. Η φθορά του χρόνου έχει αφήσει έντονα τα σημάδια της στην κατασκευή, όμως η αρχιτεκτονική του εξακολουθεί να ξεχωρίζει, θυμίζοντας μια εποχή κατά την οποία ο αθλητισμός και η μοντέρνα αρχιτεκτονική συνυπήρχαν με ιδιαίτερη φιλοδοξία.

stadioflaminioaerialview1960.jpg

Το στάδιο το 1960.

Wikipedia Commons

Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1957 και ολοκληρώθηκε δύο χρόνια αργότερα, στη θέση παλαιότερου γηπέδου, καθώς η ιταλική πρωτεύουσα προετοιμαζόταν για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960. Τον σχεδιασμό ανέλαβε ο μηχανικός Πιερ Λουίτζι Νέρβι μαζί με τον γιο του, σε ένα έργο που ανέδειξε τη χρήση του οπλισμένου σκυροδέματος όχι απλώς ως δομικού υλικού, αλλά και ως βασικού στοιχείου της αισθητικής του κτιρίου.

Οι 90 τσιμεντένιοι σκελετοί που στηρίζουν την κατασκευή παραμένουν ορατοί, σχηματίζοντας μια χαρακτηριστική αρχιτεκτονική σύνθεση. Σε συνδυασμό με την προεξέχουσα κερκίδα, δημιουργούν ένα σύνολο που συνδυάζει τις καθαρές καμπύλες με τη βιομηχανική αυστηρότητα του μπρουταλισμού. Το στάδιο μπορούσε αρχικά να φιλοξενήσει 50.000 θεατές και διέθετε εγκαταστάσεις για διάφορα αθλήματα, μεταξύ των οποίων η πάλη, η πυγμαχία και η άρση βαρών. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960 φιλοξένησε, μεταξύ άλλων, τον τελικό του ποδοσφαιρικού τουρνουά.

Από τους Ολυμπιακούς Αγώνες στις συναυλίες των μεγάλων ονομάτων

Παρά τη χωρητικότητά του, το Stadio Flaminio ήταν μικρότερο από το γειτονικό Stadio Olimpico, το οποίο αποτέλεσε τη μόνιμη έδρα των δύο μεγάλων ποδοσφαιρικών συλλόγων της Ρώμης, της Ρόμα και της Λάτσιο. Αυτό, ωστόσο, δεν εμπόδισε το Flaminio να αποκτήσει τη δική του ξεχωριστή θέση στην πολιτιστική ζωή της πόλης. Το μικρότερο μέγεθός του το έκανε δημοφιλή συναυλιακό προορισμό για διεθνείς καλλιτέχνες που επισκέπτονταν την Ιταλία.

Κατά τη δεκαετία του 1980, το στάδιο φιλοξένησε μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας μουσικής σκηνής. Τον Μάιο του 1987 εμφανίστηκαν εκεί οι U2 και, μία εβδομάδα αργότερα, οι Duran Duran. Στη συνέχεια, στη σκηνή του ανέβηκαν καλλιτέχνες όπως ο Μάικλ Τζάκσον, ο Ντέιβιντ Μπόουι και οι Pink Floyd. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ακολούθησαν η Μαντόνα, οι Rolling Stones και ο Πρινς, με τις κερκίδες να γεμίζουν από το κοινό της Ρώμης.

Η αθλητική του ιστορία, ωστόσο, συνδέθηκε ιδιαίτερα με το ράγκμπι. Για περισσότερο από μία δεκαετία αποτέλεσε έδρα της εθνικής ομάδας της Ιταλίας, ενώ οι αγώνες του Six Nations προσέλκυαν φιλάθλους από ολόκληρη την Ευρώπη. Ως γήπεδο αποκλειστικά με καθίσματα, η χωρητικότητά του περιοριζόταν σε περίπου 32.000 θεατές. Καθώς το ιταλικό ράγκμπι γνώριζε ανάπτυξη και οι ανάγκες για μεγαλύτερες εγκαταστάσεις αυξάνονταν, αποφασίστηκε μετά τη διοργάνωση του Six Nations το 2011 η μεταφορά των εντός έδρας αγώνων της εθνικής ομάδας στο Stadio Olimpico.

Η εγκατάλειψη και η προσπάθεια διάσωσης

Το Stadio Flaminio δεν κατάφερε ποτέ να αποκτήσει έναν σταθερό ποδοσφαιρικό ένοικο. Η Ρόμα και η Λάτσιο αγωνίζονταν στο Stadio Olimpico, με εξαίρεση την περίοδο της σεζόν 1989-1990, όταν χρησιμοποίησαν προσωρινά το Flaminio εξαιτίας των εργασιών ανακαίνισης του Ολυμπιακού Σταδίου ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1990. Για ένα διάστημα φιλοξένησε και την Ατλέτικο Ρόμα, έναν μικρό σύλλογο των τοπικών κατηγοριών, ο οποίος διαλύθηκε το 2011.

Με την αποχώρηση και της εθνικής ομάδας ράγκμπι, το στάδιο έχασε τον τελευταίο σημαντικό αθλητικό του σκοπό. Η συντήρησή του σταμάτησε, η κατάσταση της κατασκευής επιδεινώθηκε και το 2012 έκλεισε επίσημα για το κοινό. Στα χρόνια που ακολούθησαν διατυπώθηκαν διάφορες προτάσεις για το μέλλον του, από την κατεδάφιση μέχρι την επαναχρησιμοποίηση τμημάτων της εγκατάστασης.

Η αρχιτεκτονική του αξία, ωστόσο, αποδείχθηκε καθοριστική για τη διάσωσή του. Το στάδιο απέκτησε καθεστώς προστασίας ως πολιτιστική κληρονομιά, ενώ ξεκίνησε ένα πρόγραμμα μελέτης και διατήρησης της κατασκευής, με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης, του Ιδρύματος Getty και του Pier Luigi Nervi Project. Προς το παρόν, το Flaminio παραμένει πίσω από κλειστές πύλες, αλλά η αρχιτεκτονική του είναι ακόμη ορατή σε όσους θέλουν να παρατηρήσουν από απόσταση τις καμπύλες και τις χαρακτηριστικές κατασκευές του.

2007sixnationsitavwal.jpg

Το στάδιο κατά τη διάρκεια ενός αγώνα του Six Nations το 2007.

Wikipedia Commons

Το σχέδιο της Λάτσιο για μια νέα εποχή

Μια πιθανή δεύτερη ζωή για το στάδιο φαίνεται να βρίσκεται πλέον στο τραπέζι. Η Λάτσιο εξετάζει το ενδεχόμενο να μετατρέψει το Stadio Flaminio στη νέα της έδρα, τερματίζοντας έτσι τη μακρόχρονη συγκατοίκηση με τη Ρόμα στο Stadio Olimpico. Σύμφωνα με τα σχέδια που έχουν παρουσιαστεί, η ανακαίνιση θα μπορούσε να αυξήσει τη χωρητικότητα στις 47.000 θέσεις, με την προσθήκη ενός δεύτερου επιπέδου κερκίδων.

Η νέα κατασκευή προβλέπεται να διατηρείται διακριτή από το αρχικό έργο του Νέρβι, ώστε να προστατευτεί και να αναδειχθεί η ιστορική αρχιτεκτονική του σταδίου. Στο ευρύτερο σχέδιο περιλαμβάνεται, επίσης, η ανάπτυξη της γύρω περιοχής με χώρους εστίασης και μπαρ.

Οι σχετικές προτάσεις βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο και μέχρι στιγμής έχουν παρουσιαστεί μόνο αρχιτεκτονικές απεικονίσεις. Υπάρχει, ωστόσο, η προοπτική το έργο να ολοκληρωθεί εγκαίρως για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου του 2032, το οποίο θα συνδιοργανώσουν η Ιταλία και η Τουρκία.

Προς το παρόν, τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί. Το Stadio Flaminio εξακολουθεί να παραμένει ένα κλειστό και εγκαταλελειμμένο μνημείο της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής, με μια ιστορία που περιλαμβάνει Ολυμπιακούς Αγώνες, μεγάλες αθλητικές αναμετρήσεις και συναυλίες που σημάδεψαν τη μουσική ιστορία της Ρώμης. Η πιθανή αναγέννησή του θα μπορούσε να του δώσει ξανά ζωή, χωρίς να σβήσει εκείνο που το έκανε ξεχωριστό εξαρχής.