Homo erectus: Ανακάλυψη σε σπήλαια της Κίνας ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για τον αρχαίο άνθρωπο
Για σχεδόν δύο εκατομμύρια χρόνια, ο Homo erectus περιπλανήθηκε σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, αποτελώντας ένα από τα μακροβιότερα ανθρώπινα είδη στην ιστορία της εξέλιξης. Νέα αρχαιολογικά ευρήματα από δύο σπήλαια στη νότια Κίνα έρχονται τώρα να προσθέσουν ένα απρόσμενο κεφάλαιο στην ιστορία του, αποκαλύπτοντας ότι οι μακρινοί πρόγονοι του σύγχρονου ανθρώπου μπορούσαν να επιβιώνουν σε πυκνά τροπικά δάση και να μετακινούνται σε εντυπωσιακά μεγάλες αποστάσεις, πολύ αργότερα από όσο υπολόγιζαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο επιστημονικό περιοδικό Nature, βασίζεται σε απολιθωμένα ανθρώπινα δόντια που εντοπίστηκαν στα σπήλαια Naxian και Baxian, στην επαρχία Γκουανγκσί της νότιας Κίνας. Τα δύο σημεία απέχουν μεταξύ τους περίπου 15 χιλιόμετρα και βρίσκονται σε ένα εντυπωσιακό ασβεστολιθικό τοπίο, με απόκρημνους λόφους, κοιλάδες και υπόγειους σχηματισμούς.
Οι ερευνητές εξέτασαν εννέα ανθρώπινα δόντια, από τα οποία τα οκτώ ταυτοποιήθηκαν με βεβαιότητα ως Homo erectus. Το ένατο παραμένει μυστήριο, καθώς παρουσιάζει μορφολογικά χαρακτηριστικά που δεν αντιστοιχούν ξεκάθαρα ούτε στον Homo erectus ούτε στον σύγχρονο άνθρωπο ή στους Νεάντερταλ.
Ο καθηγητής Yingqi Zhang, συγγραφέας της έρευνας, πραγματοποιεί ανασκαφή στον θάλαμο απολιθωμάτων του σπηλαίου Baxian, κοντά στο σημείο όπου βρέθηκαν ορισμένα από τα δόντια του Homo erectus.
Kira Westaway/Πανεπιστήμιο MacquarieΤο σημαντικότερο εύρημα αφορά τη χρονολόγηση των απολιθωμάτων. Με τη χρήση πέντε διαφορετικών επιστημονικών μεθόδων, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο Homo erectus ζούσε στην περιοχή πριν από 324.000 έως 184.000 χρόνια. Πρόκειται για μια περίοδο κατά την οποία θεωρούνταν ότι το συγκεκριμένο ανθρώπινο είδος είχε ήδη εξαφανιστεί από τη νότια Κίνα και από το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών όπου είχε προηγουμένως εξαπλωθεί.
Η ανακάλυψη αλλάζει σημαντικά τη μέχρι σήμερα εικόνα για τη γεωγραφική εξάπλωση και τη διάρκεια της παρουσίας του Homo erectus στην Ασία, ενώ δημιουργεί νέα ερωτήματα σχετικά με τις συνθήκες που οδήγησαν τελικά στην εξαφάνισή του.
Ένας πρόγονος που μπορούσε να επιβιώνει στα τροπικά δάση
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις της έρευνας αφορά το περιβάλλον στο οποίο ζούσε ο Homo erectus. Τα πυκνά τροπικά δάση θεωρούνται ιδιαίτερα απαιτητικά οικοσυστήματα για την ανθρώπινη επιβίωση, ειδικά σε περιόδους κατά τις οποίες δεν υπήρχαν γεωργικές πρακτικές ή οργανωμένες μορφές παραγωγής τροφής.
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες είχαν συνδέσει περισσότερο την προσαρμογή σε τέτοια περιβάλλοντα με τον Homo sapiens, το δικό μας είδος, ο οποίος άρχισε να κατοικεί σε τροπικά δάση σε διάφορες περιοχές του κόσμου πριν από περίπου 100.000 χρόνια.
Η νέα έρευνα προσφέρει την πρώτη σαφή άμεση ένδειξη ότι ένα διαφορετικό ανθρώπινο είδος μπορούσε επίσης να επιβιώνει σε τέτοιες συνθήκες πολύ νωρίτερα.
«Ενώ έχει αυξηθεί η αναγνώριση ότι το δικό μας είδος, ο Homo sapiens, προσαρμόστηκε στα τροπικά δάση σε όλο τον κόσμο πριν από 100.000 έως 13.000 χρόνια, αυτή είναι η πρώτη σαφής, άμεση απόδειξη ότι ένα άλλο ανθρωποειδές ζούσε σε αυτά τα οικοσυστήματα», δήλωσε ο Πάτρικ Ρόμπερτς, καθηγητής στο Ινστιτούτο Γεωανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ της Γερμανίας και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.
Η διαπίστωση αυτή αμφισβητεί την αντίληψη ότι ο Homo erectus εξαφανίστηκε επειδή δεν μπορούσε να προσαρμοστεί σε νέα και μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα. Αντίθετα, υποδεικνύει ότι διέθετε μεγαλύτερη συμπεριφορική ευελιξία από εκείνη που του αποδιδόταν μέχρι σήμερα.
Τα εννέα ανθρώπινα δόντια που βρέθηκαν στα σπήλαια Ναξιάν και Μπαξιάν — οκτώ εκ των οποίων έχουν ταυτοποιηθεί με βεβαιότητα ως Homo erectus.
Kira Westaway/Πανεπιστήμιο MacquarieΜετακινήσεις έως και 250 χιλιομέτρων
Εξίσου εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία που προέκυψαν από τη χημική ανάλυση των δοντιών. Οι επιστήμονες εξέτασαν ισότοπα στροντίου στο σμάλτο τους, ένα χημικό αποτύπωμα που συνδέεται με τη γεωλογική σύσταση του περιβάλλοντος στο οποίο μεγάλωνε κάθε άτομο.
Καθώς τα δόντια σχηματίζονται κατά την παιδική ηλικία, η ανάλυσή τους μπορεί να προσφέρει πληροφορίες για τις περιοχές στις οποίες ζούσαν ή μετακινούνταν οι άνθρωποι εκείνη την περίοδο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ορισμένα άτομα ενδέχεται να είχαν περάσει τα πρώτα χρόνια της ζωής τους σε διαφορετικές δασικές περιοχές του ασβεστολιθικού τοπίου, με τις μετακινήσεις τους να φτάνουν ενδεχομένως έως και τα 250 χιλιόμετρα.
Η απόσταση αυτή προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς υποδηλώνει ότι οι πληθυσμοί του Homo erectus δεν περιορίζονταν απαραίτητα σε μικρές, απομονωμένες περιοχές. Αντίθετα, μπορούσαν να κινούνται σε εκτεταμένα γεωγραφικά δίκτυα, προσαρμοζόμενοι στις μεταβολές του περιβάλλοντος και αναζητώντας τους απαραίτητους πόρους.
Ο Μπεν Άτινγκ, ερευνητής ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικό το στοιχείο των μεγάλων μετακινήσεων. Όπως εξήγησε, διαδρομές τέτοιας έκτασης θα απαιτούσαν καλή γνώση του γύρω τοπίου, των γεωγραφικών χαρακτηριστικών και των ποτάμιων δικτύων, τα οποία μεταβάλλονται ανάλογα με τις εποχές.
Το δόντι που μπορεί να κρύβει μια ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη
Εκτός από τα οκτώ δόντια που αποδόθηκαν στον Homo erectus, ένα ακόμη εύρημα έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων. Το σχήμα του διαφέρει από εκείνο των υπόλοιπων δοντιών και δεν ταυτοποιείται με βεβαιότητα ως Homo erectus, Homo sapiens ή Νεάντερταλ.
Μία πιθανότητα είναι να ανήκει στους Ντενίσοβαν, έναν μυστηριώδη αρχαίο ανθρώπινο πληθυσμό της Ασίας, ο οποίος συνδέεται με τη γενεαλογική γραμμή που περιγράφεται και ως Homo longi. Δεν αποκλείεται, επίσης, να πρόκειται για άτομο με καταγωγή από διασταύρωση διαφορετικών ανθρώπινων πληθυσμών.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι διαφορετικές ανθρώπινες ομάδες συνυπήρχαν σε ορισμένες περιοχές της Ασίας την ίδια περίοδο. Μάλιστα, προηγούμενες έρευνες έχουν εντοπίσει ενδείξεις γενετικών και εξελικτικών σχέσεων ανάμεσα σε διαφορετικές αρχαίες ανθρώπινες γενεαλογικές γραμμές.
Ο παλαιοανθρωπολόγος Ράιαν ΜακΡέι, του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Smithsonian στην Ουάσιγκτον, ο οποίος δεν συμμετείχε στις έρευνες, εκτίμησε ότι το συγκεκριμένο δόντι θα μπορούσε να ανήκει σε Ντενίσοβαν ή σε απόγονο διασταύρωσης διαφορετικών πληθυσμών.
Στο ίδιο ενδεχόμενο αναφέρθηκε και ο Κρις Στρίνγκερ, επιστημονικός συνεργάτης στον τομέα της ανθρώπινης προέλευσης στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, επισημαίνοντας ότι πρόσφατες έρευνες έχουν ενισχύσει την πιθανότητα διασταυρώσεων μεταξύ των εξελικτικών γραμμών του Homo erectus και των Ντενίσοβαν.
Η ταυτότητα του ένατου δοντιού παραμένει, ωστόσο, ανοιχτή και απαιτεί περαιτέρω έρευνα.
Το είδος που κυριάρχησε για σχεδόν δύο εκατομμύρια χρόνια
Ο Homo erectus αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης. Εμφανίστηκε στην Αφρική πριν από περίπου 1,9 εκατομμύρια χρόνια και ήταν το πρώτο ανθρώπινο είδος που εξαπλώθηκε εκτός της αφρικανικής ηπείρου, φτάνοντας σε περιοχές της Ασίας και της Ευρώπης.
Σε αντίθεση με παλαιότερους ανθρωπίνους, διέθετε αναλογίες σώματος που πλησίαζαν εκείνες του σύγχρονου ανθρώπου. Ήταν ψηλός, περπατούσε σε όρθια στάση και είχε μεγαλύτερο εγκέφαλο από τους προγενέστερους ανθρώπινους προγόνους του, αν και το κρανίο του διατηρούσε χαρακτηριστικά όπως το έντονο υπερκόγχιο τόξο και το προτεταμένο πρόσωπο.
Η παρουσία του έχει καταγραφεί σε απολιθώματα από την Αφρική, την Ασία και την Ευρώπη. Η μακρά εξελικτική του πορεία, που ξεπερνά το 1,5 εκατομμύριο χρόνια, τον καθιστά το μακροβιότερο γνωστό ανθρώπινο είδος συγγενικό του Homo sapiens.
Τα νεότερα απολιθώματα του Homo erectus που είχαν εντοπιστεί στην Ιάβα της Ινδονησίας χρονολογούνταν περίπου πριν από 108.000 χρόνια. Η νέα ανακάλυψη στη νότια Κίνα μεταθέτει σημαντικά την εικόνα για την παρουσία του είδους στην περιοχή και αναγκάζει τους επιστήμονες να επανεξετάσουν τις θεωρίες τους σχετικά με την εξαφάνισή του.
Όπως σημείωσε ο Ράιαν ΜακΡέι, όσο περισσότερα ανακαλύπτουμε για τον Homo erectus τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι οι μακρινοί αυτοί πρόγονοι δεν ήταν τόσο διαφορετικοί από εμάς όσο πιστεύαμε.
ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ