Γιατί το κοινό κρυολόγημα κάποιους τους κρεβατώνει ενώ άλλοι το περνούν ελαφρά

Νέα εργαστηριακή έρευνα επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα, αξιοποιώντας ένα πρωτοποριακό μοντέλο: «μύτες σε τρυβλίο», δηλαδή μικροσκοπικά αντίγραφα του ανθρώπινου ρινικού ιστού καλλιεργημένα στο εργαστήριο, αναφέρει το LiveScience.

Καθώς η εποχή των ιώσεων κορυφώνεται, οι ρινοϊοί – η συχνότερη αιτία του κρυολογήματος – προκαλούν σε εκατομμύρια ανθρώπους καταρροή, πονόλαιμο και ήπιο βήχα. Για ορισμένες ομάδες, όμως, όπως οι καπνιστές ή τα άτομα με άσθμα, η ίδια λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια και ανάγκη νοσηλείας. Το αξιοσημείωτο είναι ότι ο ίδιος ιός μπορεί να έχει εντελώς διαφορετική έκβαση, ανάλογα με τον οργανισμό που προσβάλλει.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Cell Press Blue, αυτή η διακύμανση εξαρτάται από την ενεργοποίηση διαφορετικών ανοσολογικών προγραμμάτων μέσα στον ρινικό ιστό. Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την αναπληρώτρια καθηγήτρια εργαστηριακής ιατρικής και ανοσοβιολογίας Έλεν Φόξμαν από το Πανεπιστήμιο Γέιλ, ανέπτυξε τρισδιάστατα μικρομοντέλα της ανθρώπινης μύτης για να παρατηρήσει, σε πραγματικό χρόνο, πώς αντιδρούν τα κύτταρα όταν μολύνονται από ρινοϊούς.

Η πρώτη γραμμή άμυνας

Τα επιθηλιακά κύτταρα που επενδύουν τη ρινική κοιλότητα είναι η πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στους ιούς. Όταν ανιχνεύουν εισβολή, ενεργοποιούν το έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο απελευθερώνει, μεταξύ άλλων, μόρια που ονομάζονται ιντερφερόνες. Παρότι ο ρόλος τους στην καταπολέμηση των ιών είναι γνωστός στους ερευνητές, ο ακριβής μηχανισμός δράσης τους σε κυτταρικό επίπεδο παρέμενε ασαφής.

Η ομάδα της Φόξμαν χρησιμοποίησε μια τεχνική που ονομάζεται αλληλούχιση RNA μεμονωμένου κυττάρου (single-cell RNA sequencing), μια τεχνική που επιτρέπει την ανάλυση των γενετικών «μηνυμάτων» σε επίπεδο κυττάρου.

Έτσι, κατέγραψε με ακρίβεια πώς διαφορετικοί τύποι ρινικών κυττάρων – όπως τα κροσσωτά και τα βλεννοπαράγωγα κύτταρα – ανταποκρίνονται στη λοίμωξη. Αυτός ο συνδυασμός πολυκυτταρικών οργανοειδών – οι «μύτες σε τρυβλίο» – και υπερευαίσθητων αναλυτικών τεχνικών άνοιξε ένα νέο παράθυρο κατανόησης.

Κατάρρευση χωρίς ιντερφερόνες

Η αρχική παρατήρηση της Φόξμαν ήταν ότι, ακόμη και όταν διαχωρίζονται από το υπόλοιπο σώμα, τα κύτταρα της μύτης είναι αρκετά ικανά να καταπολεμήσουν τους ρινοϊούς. «Στη βέλτιστη απόκριση, οι ιοί μολύνουν μόνο το 1% περίπου των κυττάρων και η λοίμωξη αρχίζει να υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες», δήλωσε.

Όταν, όμως, οι ερευνητές εξέθεσαν τα κύτταρα σε ένα φάρμακο που καταστέλλει το σήμα των ιντερφερονών, η εικόνα άλλαξε δραματικά: πάνω από το 30% των κυττάρων μολύνθηκε, τα επίπεδα φλεγμονωδών μορίων εκτοξεύτηκαν και η παραγωγή βλέννας αυξήθηκε έντονα.

Σε αυτές τις συνθήκες, ελλείψει ιντερφερονών, βρήκε πεδίο δράσης η πρωτεΐνη NF-κB, η οποία οδηγεί σε υπερβολική φλεγμονώδη αντίδραση – παρόμοια με εκείνη που παρατηρείται σε σοβαρές επιπλοκές ρινοϊικών λοιμώξεων. Άτομα που νοσούν βαριά μπορεί να έχουν γενετικές ή λειτουργικές ανεπάρκειες στην παραγωγή ιντερφερονών.

Θεραπευτικές προσεγγίσεις

Η μελέτη διερεύνησε και πιθανές θεραπευτικές προσεγγίσεις. Σε εργαστηριακά μοντέλα, το πειραματικό αντιιικό rupintrivir κατάφερε να περιορίσει την υπερβολική ανοσολογική αντίδραση, παρότι είχε αποτύχει σε παλαιότερες κλινικές δοκιμές. Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι θα μπορούσε να βρει νέα χρήση ως αγωγή για ευάλωτους ασθενείς, όπως όσους πάσχουν από ΧΑΠ (χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια). Ωστόσο άλλοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τα φάρμακα που στοχεύουν τον ίδιο τον ιό θα ήταν πιο ακριβή από τα φάρμακα που στοχεύουν έναν συντονιστή της ανοσολογικής αντίδρασης – το rupintrivir, για παράδειγμα, στοχεύει τις ιικές πρωτεΐνες.

Οι ρινοϊοί παραμένουν επίμονοι αντίπαλοι, ακριβώς επειδή εξελίσσονται γρήγορα και αποκτούν αντοχή. Όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, μόνο μέσα από μια βαθιά κατανόηση του γιατί το κρυολόγημα μας αρρωσταίνει μπορούμε να ελπίζουμε σε αποτελεσματικές θεραπείες.