Οι επτά φορές που ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμάκωσε τη στρατιωτική επιθετικότητα στη δεύτερη θητεία του

Όπως αναφέρει ο ιστότοπος Axios, ο Τραμπ δεν έχει διστάσει να χρησιμοποιήσει τον αμερικανικό στρατό ως βασικό εργαλείο άσκησης πολιτικής, ενώ το ενδεχόμενο νέου πλήγματος κατά του Ιράν παραμένει ανοιχτό.

Η εκκένωση της πρεσβείας και τα σενάρια άμεσης κλιμάκωσης

Η εκκένωση του προσωπικού της αμερικανικής πρεσβείας στο Ισραήλ την Παρασκευή ενίσχυσε τα σενάρια επικείμενης κοινής στρατιωτικής εκστρατείας ΗΠΑ–Ισραήλ κατά της Τεχεράνης, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο του Axios, Μπαράκ Ραβίντ.

Η ένταση έρχεται σε συνέχεια των περσινών εξελίξεων, όταν οι ΗΠΑ εντάχθηκαν στον 12ήμερο πόλεμο Ισραήλ–Ιράν, πλήττοντας υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τότε τις επιθέσεις «θεαματική στρατιωτική επιτυχία», υποστηρίζοντας ότι οι βασικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου «εξαλείφθηκαν πλήρως και ολοκληρωτικά».

Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Κογκρέσο, με βουλευτές να επισημαίνουν ότι για μια τέτοιας κλίμακας χρήση στρατιωτικής ισχύος απαιτείται προηγούμενη έγκριση. Από την πλευρά του Λευκού Οίκου, η εκπρόσωπος Άννα Κέλι δήλωσε στο Axios ότι «υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, η Αμερική χαίρει και πάλι σεβασμού και ο στρατός μας έχει αποκαταστήσει τη φήμη του ως ο ισχυρότερος στον πλανήτη», προσθέτοντας ότι οι ενέργειες του προέδρου «έχουν καταστήσει τη χώρα ασφαλέστερη και τον κόσμο πιο σταθερό».

Το χτύπημα στη Νιγηρία ανήμερα Χριστουγέννων

Ανήμερα τα Χριστούγεννα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι ο αμερικανικός στρατός «εξαπέλυσε ισχυρό και φονικό πλήγμα κατά του ISIS», με τη Διοίκηση Αφρικής των ΗΠΑ (AFRICOM) να διευκρινίζει ότι οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν στην Πολιτεία Σοκότο της Νιγηρίας.

Σε ανάρτησή του, ο πρόεδρος έγραψε: «Ο Θεός να ευλογεί τον Στρατό μας και ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των νεκρών τρομοκρατών — και θα υπάρξουν πολλοί περισσότεροι αν συνεχιστεί η σφαγή χριστιανών».

Είχε προηγουμένως προειδοποιήσει για πιθανή στρατιωτική δράση, επικαλούμενος βίαιες επιθέσεις τόσο κατά χριστιανών όσο και μουσουλμάνων.

Από τα «ναρκο-πλοία» στην πίεση κατά της Βενεζουέλας

Στα τέλη του 2025, αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις εξαπέλυσαν θανατηφόρα αεροπορικά πλήγματα κατά πλοίων και φερόμενων «ναρκο-πλοίων» στην Καραϊβική και τον ανατολικό Ειρηνικό, με αξιωματούχους να δηλώνουν ότι στόχος ήταν η ανάσχεση της διακίνησης ναρκωτικών.

Η επιχείρηση, ωστόσο, μετατοπίστηκε σταδιακά προς την καταδίωξη πετρελαϊκών φορτίων και την κατάσχεση δεξαμενόπλοιων, στο πλαίσιο κινήσεων κατά της Βενεζουέλας. Και σε αυτή την περίπτωση διατυπώθηκαν αντιδράσεις στο Κογκρέσο, με αιτήματα για μεγαλύτερη διαφάνεια και ερωτήματα ως προς τη νομική βάση των προεδρικών αποφάσεων.

Η επιδρομή των 150 αεροσκαφών στη Βενεζουέλα

Στις αρχές Ιανουαρίου, ο Τραμπ διέταξε την αποστολή 150 αεροσκαφών σε αιφνιδιαστική επιδρομή κατά του οχυρωμένου συγκροτήματος του πρώην ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, κίνηση που ανέτρεψε την κυβέρνηση της χώρας.

Κατά την επιχείρηση, ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε το μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης Claude της εταιρείας Anthropic, γεγονός που οδήγησε σε δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ της εταιρείας και του Πενταγώνου για τη στρατιωτική αξιοποίηση της τεχνολογίας.

Ο Τραμπ άφησε, μάλιστα, να εννοηθεί ότι δεν αποκλείει στρατιωτική δράση και σε άλλες χώρες.

Δύο αεροπλανοφόρα στα ανοικτά του Ιράν

Η αποστολή δύο αεροπλανοφόρων στη Μέση Ανατολή ενίσχυσε περαιτέρω την αίσθηση επικείμενης σύγκρουσης.

Το USS Gerald R. Ford αναπτύχθηκε στην περιοχή τον Φεβρουάριο, ενώ είχε προηγηθεί τον Ιανουάριο το USS Abraham Lincoln, με τις ομάδες κρούσης τους.

Η συγκέντρωση τόσο σημαντικής ναυτικής ισχύος εκλαμβάνεται διεθνώς ως σαφές μήνυμα αποτροπής ή προετοιμασίας για δράση.

Στρατός και στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Παράλληλα με τις διεθνείς επιχειρήσεις, ο Τραμπ ανέπτυξε δυνάμεις της Εθνοφρουράς στην Ουάσινγκτον και προσωρινά στο Λος Άντζελες και τη Νέα Ορλεάνη, στο πλαίσιο της αυστηροποίησης της μεταναστευτικής πολιτικής και της ενίσχυσης της επιβολής του νόμου. Επιδίωξε επίσης την ανάπτυξη στρατευμάτων σε Σικάγο και Πόρτλαντ, αλλά προσέκρουσε σε νομικές προσφυγές.

Ο πρόεδρος έχει απειλήσει με ενεργοποίηση του Insurrection Act, μιας σπάνιας νομοθετικής πρόβλεψης που επιτρέπει την ανάπτυξη στρατού στους δρόμους αμερικανικών πόλεων. Καμία κυβέρνηση δεν έχει κάνει χρήση της από το 1992.

Οι έξι λόγοι που ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται στο χείλος του πολέμου

Καθώς η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή ενισχύεται και η διπλωματική οδός παραμένει εύθραυστη, η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη κινούνται σε μια λεπτή γραμμή μεταξύ αποτροπής και ανοιχτής σύγκρουσης.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι περσινές επιθέσεις, η πίεση του Ισραήλ, οι εσωτερικές αναταράξεις στο ιρανικό καθεστώς και οι γεωοικονομικές παράμετροι, όπως το πετρέλαιο και τα Στενά του Ορμούζ, συνθέτουν ένα σύνθετο και ασταθές περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, έξι κρίσιμοι παράγοντες εξηγούν γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκονται σήμερα πιο κοντά από ποτέ στο ενδεχόμενο μιας ευρείας πολεμικής αναμέτρησης.

1. Το πυρηνικό πρόγραμμα και το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων

Οι συνομιλίες για μια νέα πυρηνική συμφωνία βρίσκονται σε διαρκές «μπρος-πίσω» εδώ και μήνες. Διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις έχουν δεσμευθεί να αποτρέψουν την απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.

Ο Μπαράκ Ομπάμα είχε συνάψει συμφωνία το 2015, την οποία ο Τραμπ εγκατέλειψε στην πρώτη του θητεία, υιοθετώντας στρατηγική «μέγιστης πίεσης». Ο Τζο Μπάιντεν δεν κατάφερε να επιτύχει νέα συμφωνία, ενώ και ο Τραμπ, μετά την επιστροφή του στην εξουσία, επιδιώκει εκ νέου μια συμφωνία.

Μετά την εκπνοή της προθεσμίας 60 ημερών που είχε θέσει τον Ιούνιο, το Ισραήλ επιτέθηκε στο Ιράν και οι ΗΠΑ συμμετείχαν βομβαρδίζοντας υπόγειες εγκαταστάσεις. Παρά τις δηλώσεις ότι επιδιώκει συμφωνία, ο Τραμπ και σύμμαχοί του έχουν αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος.

2. Η αιματηρή καταστολή διαδηλώσεων

Στις αρχές Ιανουαρίου, ο Τραμπ έφτασε κοντά σε νέο πλήγμα κατά του Ιράν, με αφορμή τις δολοφονίες χιλιάδων διαδηλωτών από το καθεστώς. Οι κινητοποιήσεις είχαν οικονομικό υπόβαθρο, ενώ ορισμένοι ζητούσαν αλλαγή καθεστώτος.

Ο πρόεδρος προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ ήταν «οπλισμένες και έτοιμες» εάν συνεχίζονταν οι εκτελέσεις.

Οι δυνάμεις ασφαλείας απάντησαν με σκληρή καταστολή, με αναφορές για χιλιάδες νεκρούς, ενώ το καθεστώς μπλόκαρε το διαδίκτυο και έκλεισε τον εναέριο χώρο. Η απόφαση για άμεσο πλήγμα ανεστάλη, εν μέρει λόγω έλλειψης επαρκών στρατιωτικών μέσων στην περιοχή.

3. Η δυναμική της στρατιωτικής παρουσίας

Η ανάπτυξη δύο αεροπλανοφόρων και εκατοντάδων αεροσκαφών δημιουργεί διεθνώς την προσδοκία ότι, ελλείψει συμφωνίας, θα ακολουθήσει πλήγμα.

Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι μια συμφωνία είναι κοντά, ενώ η υπαναχώρηση δεν θεωρείται στοιχείο του πολιτικού προφίλ του Τραμπ.

Η κατάσταση θυμίζει τη δραματουργική αρχή του «όπλου του Τσέχοφ»: όταν ένα όπλο εμφανίζεται στη σκηνή, συνήθως χρησιμοποιείται.

4. Η πίεση του Ισραήλ

Η ισραηλινή κυβέρνηση προετοιμάζεται για ενδεχόμενο πολέμου και υποστηρίζει μια ευρείας κλίμακας επιχείρηση, πέραν περιορισμένων χτυπημάτων. Αξιωματούχοι των δύο χωρών εκτιμούν ότι μια νέα εκστρατεία θα είναι ευρύτερη από εκείνη του περασμένου Ιουνίου.

Ο Τραμπ και ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου συντονίζονται στενά και συμφώνησαν σε περαιτέρω οικονομική πίεση κατά της Τεχεράνης, με πιθανούς στόχους όχι μόνο τις πυρηνικές και πυραυλικές υποδομές αλλά και το ίδιο το καθεστώς.

5. Το πετρέλαιο και το στρατηγικό «παράθυρο»

Η παρούσα εικόνα της διεθνούς αγοράς πετρελαίου — επαρκής προσφορά, σχετικά χαμηλές τιμές και μέτρια αύξηση ζήτησης — εκλαμβάνεται ως πιθανό στρατηγικό παράθυρο για δράση.

Οι τιμές θα εκτοξεύονταν σε περίπτωση επίθεσης, αλλά ενδεχομένως πρόσκαιρα και περιορισμένα, εφόσον δεν διακοπεί σημαντικός όγκος παραγωγής. Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, παραμένουν κρίσιμος παράγοντας, αν και το Ιράν δεν έχει υλοποιήσει απειλές πλήρους αποκλεισμού από τη δεκαετία του 1980.

6. Η εκτίμηση περί αποδυνάμωσης της Τεχεράνης

Οι μαζικές διαδηλώσεις και τα περσινά πλήγματα από Ισραήλ και ΗΠΑ έχουν ενισχύσει την αίσθηση ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε φάση σχετικής αδυναμίας. Παρότι θεωρείται βέβαιο ότι θα υπάρξουν αντίποινα, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι ενδέχεται να εκτιμούν ότι αυτά θα είναι πιο περιορισμένα σε σύγκριση με προηγούμενα έτη, καθώς το δίκτυο περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης έχει αποδυναμωθεί.

Ωστόσο, η συγκυρία καθιστά μια ενδεχόμενη σύγκρουση υπαρξιακή για το καθεστώς, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ευρείας και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.