Μικροσκοπικό ψάρι πέρασε ένα κρίσιμο τεστ νοημοσύνης σε επιστημονικό πείραμα

Το mirror mark test, όπως ονομάζεται το συγκεκριμένο πείραμα, χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για να εξεταστεί αν ένα ζώο αναγνωρίζει τον εαυτό του, αναφέρει το Science Alert. Η λογική είναι ότι, αν υπάρξει ένα «ξένο» σημάδι σε σημείο που δεν μπορεί να δει άμεσα, η προσπάθεια να το αφαιρέσει με οδηγό την εικόνα στον καθρέφτη θεωρείται ένδειξη αυτοαναγνώρισης. Στον άνθρωπο, είναι σαν να βλέπουμε μια μουτζούρα στο πρόσωπο και να την αφαιρούμε κοιτώντας την αντανάκλασή μας. Όσον αφορά άλλα είδη, οι χιμπαντζήδες, οι ελέφαντες και τα δελφίνια έχουν ανταποκριθεί με τρόπο που πολλοί ερμηνεύουν ως υψηλό επίπεδο γνωστικής ικανότητας.

Το Labroides dimidiatus, ένα θαλάσσιο ψάρι-καθαριστής που τρέφεται με παράσιτα και νεκρό ιστό από μεγαλύτερα ψάρια, είχε προκαλέσει συζήτηση από το 2018, όταν αναφέρθηκε για πρώτη φορά ότι περνά το τεστ.

Η συμπεριφορά του θεωρήθηκε «λογική»: αφού αφαιρεί παράσιτα από άλλους, ίσως επιχειρεί το ίδιο αν δει κάτι που μοιάζει με παράσιτο πάνω του. Ωστόσο, υπήρξαν επιφυλάξεις. Ο Gordon Gallup, ο εξελικτικός ψυχολόγος που εφηύρε το τεστ με τον καθρέφτη, είχε υποστηρίξει στο περιοδικό New Scientist ότι τα ψάρια μπορεί να μπερδεύουν το σημάδι με παράσιτο πάνω σε άλλο ψάρι και όχι με κάτι που αφορά το ίδιο τους το σώμα.

Το ψάρι μπροστά στον καθρέφτη

Για να ελέγξουν πιο αυστηρά την υπόθεση, επιστήμονες από το Μητροπολιτικό Πανεπιστήμιο της Οσάκα στην Ιαπωνία και το Πανεπιστήμιο του Νεσατέλ στην Ελβετία τροποποίησαν τη διαδικασία. Όπως εξηγεί ο ειδικός στη συμπεριφορά των ζώων Shumpei Sogawa, σε προηγούμενες μελέτες τα ψάρια-καθαριστές έβλεπαν πρώτα τον καθρέφτη για ημέρες, συνήθιζαν την παρουσία του και μετά έμπαινε το σημάδι. Στη νέα έρευνα, η σειρά αντιστράφηκε: τα ψάρια σημαδεύτηκαν πρώτα και ο καθρέφτης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη συνέχεια. Η ιδέα είναι ότι το ζώο μπορεί να αντιλαμβάνεται ήδη πως υπάρχει κάτι «παράξενο» πάνω του, αλλά να μην μπορεί να το δει· όταν εμφανιστεί ο καθρέφτης, του δίνεται αμέσως η κρίσιμη οπτική πληροφορία.

Η ομάδα αναφέρει ότι η αντίδραση ήταν εντυπωσιακά γρήγορη: κατά μέσο όρο, τα ψάρια επιχείρησαν να τρίψουν ή να ξύσουν το υποτιθέμενο «παράσιτο» μέσα σε περίπου 82 λεπτά. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό υποδηλώνει μια μορφή επίγνωσης της κατάστασης του σώματος πριν από την πρώτη έκθεση στον καθρέφτη.

Μετά από μερικές ημέρες εξοικείωσης, παρατηρήθηκε και μια ακόμη πιο ασυνήθιστη συμπεριφορά: ορισμένα ψάρια έπαιρναν ένα μικρό κομμάτι γαρίδας από τον πυθμένα, το μετέφεραν μπροστά στον καθρέφτη και το άφηναν να πέσει, παρακολουθώντας συγχρονισμένα την πραγματική και την κατοπτρική κίνηση, ενώ άγγιζαν την επιφάνεια με το στόμα τους (βλ. το παραπάνω βίντεο). Η ομάδα το ερμηνεύει ως διερεύνηση των ιδιοτήτων του καθρέφτη με τη χρήση αντικειμένου διαφορετικού από το ίδιο το ζώο, συμπεριφορά που έχει καταγραφεί και σε άλλα είδη (όπως χοίρους, μακάκους ρήσους, σαλάχια μάντα και κορακοειδή πουλιά).

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Scientific Reports και οι συγγραφείς της υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα πως η αυτοεπίγνωση μπορεί να είναι πιο διαδεδομένη στα σπονδυλωτά απ’ όσο πιστευόταν, φτάνοντας τουλάχιστον μέχρι τους οστεϊχθύες, πριν από περίπου 450 εκατομμύρια χρόνια.