«Παντοτινά χημικά» βρέθηκαν στο 98,8% χιλιάδων δειγμάτων ανθρώπινου αίματος

Πρόκειται για τις υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, γνωστές ως PFAS. Οι τοξικολόγοι γνωρίζουν σήμερα περισσότερες από 15.000 τέτοιες ενώσεις. Το προσωνύμιο «παντοτινά» δεν είναι τυχαίο: οι ουσίες αυτές διασπώνται εξαιρετικά δύσκολα και παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον.

Χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε πλήθος βιομηχανικών διαδικασιών και προϊόντων, καθώς προσφέρουν αντοχή στο νερό, στη θερμότητα και στα έλαια. Αυτές ακριβώς οι ιδιότητες, όμως, είναι και ο λόγος που συσσωρεύονται στο περιβάλλον, περνώντας τελικά στην τροφική αλυσίδα, στο νερό και στον ανθρώπινο οργανισμό, αναφέρει το Science Alert.

Μείγματα πολλών χημικών

Στη νέα ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Journal of Occupational and Environmental Hygiene, ερευνητές από το τοξικολογικό εργαστήριο NMS Labs στις ΗΠΑ, εξέτασαν πόσοι και ποιοι συνδυασμοί PFAS υπάρχουν στο αίμα. Τα δεδομένα προήλθαν από δείγματα ορού και πλάσματος που είχαν σταλεί στο εργαστήριο της Πενσιλβάνια για σχετικό έλεγχο.

«Αυτό το μεγάλο σύνολο δεδομένων παρέχει μια πραγματική εικόνα του τρόπου με τον οποίο πολλαπλά PFAS εμφανίζονται συχνά μαζί στους ανθρώπους», δήλωσε η τοξικολόγος Laura Labay από το NMS Labs.

Η μελέτη θεωρείται ότι αποτυπώνει ένα ευρύ δείγμα του πληθυσμού των ΗΠΑ. Το εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι μόλις το 0,18% των δειγμάτων περιείχε μία μόνο ουσία PFAS. Τα περισσότερα περιείχαν σύνθετα μείγματα πολλών διαφορετικών χημικών.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι χημικές ουσίες δεν δρουν απαραίτητα μεμονωμένα. Τα μείγματα μπορεί να έχουν αθροιστικές, συνεργιστικές ή ακόμη και ανταγωνιστικές επιδράσεις στον οργανισμό.

Η πιο συχνή ουσία

Μία από τις ουσίες που εντοπίστηκαν συχνότερα ήταν το υπερφθορο-εξανοσουλφονικό οξύ (PFHxS), το οποίο χρησιμοποιείται σε υφάσματα, έπιπλα και κόλλες. Ανιχνεύθηκε στο 97,9% των δειγμάτων. Η ουσία έχει προκαλέσει ανησυχία λόγω ευρημάτων από μελέτες σε ζώα, που δείχνουν επιδράσεις στο ήπαρ και στο ανοσοποιητικό σύστημα. Σε πολλές χώρες η χρήση της έχει πλέον περιοριστεί ή απαγορευτεί, αλλά η έκθεση του πληθυσμού φαίνεται ότι έχει ήδη συμβεί.

Οι ερευνητές εξέτασαν κυρίως 13 από τα πιο κοινά PFAS, γεγονός που σημαίνει ότι το πραγματικό χημικό φορτίο πιθανότατα υποεκτιμάται. Παράλληλα, η μελέτη δεν μέτρησε τις συγκεντρώσεις των ουσιών, αλλά μόνο αν ήταν ανιχνεύσιμες με φασματομετρία μάζας.

Ερωτήματα για τις επιπτώσεις

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει πόση έκθεση στα PFAS αρκεί για να προκαλέσει βλάβη. Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία προέρχονται κυρίως από κυτταρικά και ζωικά μοντέλα, καθώς και από παρατηρητικές μελέτες.

Έχουν υπάρξει συσχετίσεις με ταχύτερη κυτταρική γήρανση, αλλαγές στον εγκέφαλο και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Η νέα μελέτη δείχνει κυρίως την έκταση του προβλήματος: στα δείγματα εντοπίστηκαν περισσότεροι από 70 μοναδικοί συνδυασμοί PFAS, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη αξιολόγηση κινδύνου και στη διαμόρφωση σαφέστερων οδηγιών για την κλινική πράξη και τη δημόσια υγεία.