Αγγελόψαρο: Το νέο ξενικό είδος που ταξίδεψε στις ελληνικές θάλασσες από τον Ινδικό Ωκεανό

Το είδος αυτο καταγράφηκε πριν μερικούς μήνες στα νότια της Κρήτης, εκατοντάδες χιλιάδες μίλια μακριά από τον τόπο καταγωγής του. Ποιος είναι αυτός; Όπως εξηγεί στο CNN Greece ο ιχθυολόγος και ερευνητής στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών, Γεράσιμος Κονδυλάτος «το αγγελόψαρο Pomacanthus maculosus είναι είδος με φυσική κατανομή στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό, όπου απαντά από τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα έως τις ακτές της ανατολικής Αφρικής (π.χ. Μοζαμβίκη)».

Στη βάση αυτή, δεν αποτελεί δηλαδή αυτόχθονο μεσογειακό είδος. Η παρουσία του στη Μεσόγειο είναι σχετικά πρόσφατη και συνδέεται με την ευρύτερη διαδικασία εισόδου τροπικών ειδών στην περιοχή.

Πώς ταξίδεψε μέχρι τα ελληνικά ύδατα - Τα βασικά σενάρια

Πώς, λοιπόν, ταξίδεψε το ψάρι αυτό μέχρι τη χώρα μας; Όπως τονίζει ο κ. Κονδυλάτος, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, υπάρχουν δύο βασικά – και όχι αμοιβαία αποκλειόμενα – σενάρια:

1. Φυσική εξάπλωση: Το είδος εισήλθε αρχικά στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και εγκαταστάθηκε στην ανατολική Μεσόγειο (λεκάνη της Λεβαντίνης). Καθώς οι προνύμφες του είναι πλαγκτονικές, από εκεί, πιθανότατα επεκτείνει σταδιακά την εξάπλωσή του προς τα δυτικά, μέσω της διασποράς προνυμφών. Εδώ, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα θαλάσσια ρέματα.
2. Ανθρώπινος παράγοντας: Δεν μπορεί να αποκλειστεί η απελευθέρωση ή διαφυγή από ενυδρείο, καθώς πρόκειται για ιδιαίτερα δημοφιλές είδος για ενυδρεία.

Σε κάθε περίπτωση, όπως τονίζει ο ερευνητής, η άφιξη του είδους στη χώρα μας είναι πιθανότατα αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων:

1. Η αύξηση της θερμοκρασίας και της αλατότητας της θάλασσας διευκολύνει την επιβίωση και εγκατάσταση θερμόφιλων (τροπικών) ειδών στη Μεσόγειο.
2. Η Διώρυγα του Σουέζ λειτουργεί ως βασικός «διάδρομος εισόδου» για είδη από την Ερυθρά Θάλασσα (Λεσσεψιανή μετανάστευση).
3. Παράλληλα, ο άνθρωπος μέσω του εμπορίου οργανισμών για ενυδρεία μπορεί να συμβάλλει σε τοπικές εισαγωγές, εσκεμμένα ή μη.

«Συνεπώς, δεν πρόκειται για ένα φαινόμενο με μία μόνο αιτία, αλλά για αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης περιβαλλοντικών αλλαγών και ανθρώπινων δραστηριοτήτων» υπογραμμίζει.

Τι γνωρίζουμε για το αγγελόψαρο;

Το P. maculosus είναι ένα από τα μεγαλύτερα αγγελόψαρα, φτάνοντας σχεδόν τα 50 εκατοστά σε μήκος και με σχετικά μεγάλη διάρκεια ζωής καθώς μπορεί να φτάσει τα 36 έτη.

Όπως επισημαίνει ο ιχθυολόγος, ξεχωρίζει κυρίως για:

• Το εντυπωσιακό χρωματισμό: μπλε-μωβ σώμα με χαρακτηριστική μεγάλη κίτρινη κηλίδα στα πλευρά και κιτρινωπή ουρά με μπλε γραμμώσεις.
• Το πλατύ, πλευρικά συμπιεσμένο σώμα και το σχεδόν κυκλικό σχήμα του.
• Την οικολογική προτίμηση σε ρηχούς βραχώδεις υφάλους, συχνά κοντά σε αμμώδεις περιοχές.
• Τις διατροφικές του συνήθειες: πρόκειται για παμφάγο είδος που τρέφεται κυρίως με βενθικούς οργανισμούς, όπως σπόγγους και άλλα ασπόνδυλα.
• Επιπλέον, τα νεαρά άτομα έχουν τελείως διαφορετική εμφάνιση (σκούρο μπλε με λεπτές γραμμές), κάτι που μπορεί να δυσκολεύει την αναγνώρισή τους.

Η εισαγωγή ενός νέου είδους σε ένα νέο περιβάλλον, εγείρει επίσης ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον μπορεί να λειτουργήσει ανταγωνιστικά σε νέα είδη. Ο λαγοκέφαλος για παράδειγμα που εμφανίστηκε στην Ελλάδα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, αποτελεί μία τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση.

Τι ισχύει για το αγγελόψαρο; Απαντώντας στο ερώτημα αυτό, ο κ. Κονδυλάτος, σημειώνει πως με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το είδος αποτελεί άμεση απειλή για τα ελληνικά θαλάσσια οικοσυστήματα.

Διευκρινίζει, δε, πως υπάρχουν σημαντικά σημεία που στηρίζουν αυτή την εκτίμηση:

• Έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής μεμονωμένο άτομο, κάτι που δεν υποδηλώνει εγκατεστημένο πληθυσμό. Το είδος είναι κυρίως μοναχικό και όχι ιδιαίτερα επιθετικό ή χωροκατακτητικό, ενώ δεν υπάρχουν έως σήμερα δημοσιευμένα στοιχεία που να δείχνουν ισχυρό ανταγωνισμό με αυτόχθονα είδη. Σε αντίθεση με είδη όπως ο λαγοκέφαλος (που είναι γνωστό εισβολικό είδος με σημαντικές επιπτώσεις), το P. maculosus προς το παρόν θεωρείται χαμηλού κινδύνου.
• Ωστόσο, επειδή πρόκειται για αλλόχθονο είδος, είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση, ώστε να αξιολογηθεί αν θα εγκατασταθεί και αν στο μέλλον αποκτήσει οικολογική επίδραση, καταλήγει ο ίδιος.