Η στρατηγική της Άγκυρας πίσω από τη νέα προκλητική επιστολή στον ΟΗΕ

Με επιστολή της προς τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, με ημερομηνία 16 Φεβρουαρίου, κατηγορεί την Ελλάδα για «μαξιμαλιστικές αξιώσεις» στις θαλάσσιες ζώνες, επιχειρώντας ταυτόχρονα να προσδώσει νομιμοφανή χαρακτηριστικά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα χαρακτηρίζουν την κίνηση «αναμενόμενη», εντάσσοντάς την στη στρατηγική της Τουρκίας να διατηρεί ανοιχτό το πεδίο των διεκδικήσεων μέσω της επιχείρησης διεθνοποίησης των θέσεων της.

«Ο ΟΗΕ δεν λειτουργεί ως δικαστήριο»

Ο Δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος, Διδάκτωρ του Πάντειο Πανεπιστήμιο, οθωμανολόγος–τουρκολόγος και νομικός, εξηγεί στο CNN Greece ότι o ρόλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) όταν η Τουρκία καταθέτει ρηματικές διακοινώσεις (notes verbales) κατά της Ελλάδας είναι θεσμικά περιορισμένος αν και πολιτικά σημαντικός. Δεν πρόκειται για διαδικασία δικαιοδοτικής κρίσης (adjudication ), αλλά για καταγραφή θέσεων κρατών στο διεθνές αρχείο.

Όπως επισημαίνει, όταν ένα κράτος, εν προκειμένω η Τουρκία , αποστέλλει ρηματική διακοίνωση απευθύνεται στον Γενικό Γραμματέα, ζητά να κυκλοφορήσει ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης ή/και του Συμβουλίου Ασφαλείας και καταγράφει μονομερώς νομικές θέσεις (π.χ. περί υφαλοκρηπίδας, νησιών, αποστρατιωτικοποίησης κ.λπ.).

Ο ΟΗΕ, όπως υπογραμμίζει, δεν εξετάζει την ορθότητα των ισχυρισμών, ούτε αποδέχεται ή απορρίπτει το περιεχόμενό τους. «Λειτουργεί ως «depository» ή «registrar» — ως ένα διεθνές αρχείο καταγραφής, όχι ως δικαστήριο», υπογραμμίζει .
Επιπρόσθετα, εξηγεί πώς η δημοσίευση μιας θέσης δεν δημιουργεί διεθνές δικαίωμα, τετελεσμένο,ούτε συνεπάγεται αναγνώριση.

Με άλλα λόγια, ο ΟΗΕ λειτουργεί περισσότερο ως «διεθνές logbook αξιώσεων» δηλαδή ως ένα αρχείο καταγραφής και λιγότερο ως κριτής διαφορών.

Πιο συγκεκριμένα, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών δεν νομιμοποιεί τουρκικές θέσεις όταν τις δημοσιεύει, όπως αναφέρει ο Δρ Σταθακόπουλος. Παράλληλα προσθέτει ότι «η πραγματική σημασία βρίσκεται στο ότι δημιουργείται διεθνές αποτύπωμα ,και η άλλη πλευρά οφείλει να απαντά συνεχώς ώστε να μη δημιουργηθεί νομική σιωπή».

Γιατί, όμως, η Τουρκία επιμένει σε αυτή την τακτική; Σύμφωνα με τον Δρ Σταθακόπουλο, «η πρακτική συνδέεται με το διεθνές εθιμικό δίκαιο και τη δημιουργία «record of claims. Δηλαδή, η Άγκυρα επιδιώκει να αποδείξει ότι οι θέσεις της είναι σταθερές και διαχρονικές, ώστε να μην μπορεί να της αποδοθεί σιωπηρή αποδοχή (acquiescence) των ελληνικών θέσεων».

Σε ενδεχόμενη προσφυγή σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο, όπως το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, « θα μπορούσε να επικαλεστεί ότι οι αξιώσεις της είχαν εγκαίρως γνωστοποιηθεί στη διεθνή κοινότητα» προσθέτει.

Ταυτόχρονα, με την κυκλοφορία εγγράφων στον ΟΗΕ, τονίζει πώς το ζήτημα παύει να είναι καθαρά διμερές, αποκτά διεθνή ορατότητα, δημιουργείται πολιτικό αφήγημα.

Τι επιδιώκει η Άγκυρα με τη ρηματική διακοίνωση

Στην επιστολή της, η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι ελληνικές θέσεις «ως προς τα θαλάσσια όρια αντιβαίνουν στις παγίως καθιερωμένες αρχές του διεθνούς δικαίου» και δεν παράγουν έννομες συνέπειες για την ίδια.

Επιμένει δε πώς «δεν δύνανται να θίξουν τα ipso facto και ab initio δικαιώματα της Τουρκίας επί της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο Πέλαγος και στην Ανατολική Μεσόγειο », ενώ υπερασπίζεται εκ νέου τα παράνομα μνημόνια κατανόησης με τη Λιβύη ως «έγκυρα και σε ισχύ».

Παράλληλα, επαναφέρει την αμφισβήτηση του ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, επικρίνει τη συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου για μερική οριοθέτηση ΑΟΖ και υπεραμύνεται του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας». Πρόκειται για ένα πλέγμα πάγιων θέσεων, που η Άγκυρα επιδιώκει να καταγράφονται συστηματικά στα αρχεία του ΟΗΕ.

Η αποτροπή της «σιωπηρής αποδοχής»

Η ελληνική πλευρά απορρίπτει την τουρκική επιστολή ως επανάληψη «ευφάνταστων και αυθαίρετων ερμηνειών» του Διεθνούς Δικαίου, και ειδικότερα του Δικαίου της Θάλασσας. Διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι η επανάληψη νομικά ανυπόστατων ισχυρισμών δεν τους προσδίδει αξία ούτε παράγει έννομα αποτελέσματα.

Σύμφωνα με τον Δρ Σταθακόπουλο, η Ελλάδα «συνήθως απαντά με αντι-ρηματική διακοίνωση, ώστε να αποτραπεί η έννοια της σιωπηρής αποδοχής (acquiescence),να καταγραφεί αντίθετη νομική θέση και να διατηρηθούν πλήρως τα κυριαρχικά δικαιώματα».

Διασαφηνίζει παράλληλα πώς στο Διεθνές Δίκαιο ισχύει πρακτικά πώς ό,τι δεν αντικρούεται εγκαίρως, μπορεί να θεωρηθεί ανεκτό.Γι’ αυτό οι ελληνικές απαντήσεις είναι κρίσιμες, τονίζει .

Διευκρινίζει πώς ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών «δεν μπορεί να λύσει την ελληνοτουρκική διαφορά,να χαράξει ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα να κρίνει κυριαρχία νησιών, να αποδώσει ευθύνη χωρίς διαδικασία». Αυτό, τονίζει, πως μπορεί να γίνει μόνο «μέσω του Διεθνές Δικαστηρίου της Χάγης, ή διαιτησίας κατόπιν κοινής αποδοχής».

Η ουσιαστική σημασία και η στρατηγική διάσταση σε σχέση με τις ρηματικές διακοινώσεις, αναφέρει πως είναι «το νομικό προπαρασκευαστικό πεδίο, η διπλωματική μάχη αρχείων και η κατασκευή μελλοντικής επιχειρηματολογίας».

Η Αθήνα έχει απαντήσει κατ΄ επανάληψη στους ανυπόστατους τουρκικούς ισχυρισμούς με επιστολές προς τα Ηνωμένα Έθνη. Και αυτή τη φορά η εν λόγω επιστολή, που απορρίπτεται εκ μέρους της Ελλάδας και θα απαντηθεί δεόντως, διευκρινίζουν διπλωματικές πηγές.