Ερρίκος Λίτσης: Μου είπε έλα ρε, με το Βουτσά θα παίξεις, τι σε νοιάζει το σενάριο; Δεν πήγα...

«Νομίζω ότι δεν είναι θέμα ελληνικής οικογένειας. Κατά βάθος, είναι γενικά ο θεσμός της οικογένειας λιγάκι προβληματικός, γιατί είναι προβληματικό και το σύστημα που ζούμε, το λεγόμενο καπιταλιστικό. Όλα αυτά είναι λίγο προβληματικά. Όταν, δηλαδή, αγωνιάς για το πώς θα μεγαλώσεις τα παιδιά σου, αγωνιάς πώς θα πληρώσεις το νοίκι σου, αγωνιάς πώς θα γεμίσεις το ψυγείο σου, όλα αυτά καμιά φορά, ακόμη κι αν είσαι καλός χαρακτήρας, σε διαστρεβλώνουν τελικά. Γίνεσαι κακός χαρακτήρας. Η καθημερινότητα σε πιέζει άγρια. Και δεν είναι μόνο στην Ελλάδα.» λέει στο Επί Σκηνής του CNN Greece ο γνωστός ηθοποιός Ερρίκος Λίτσης.

Με αφορμή την παράσταση «Οι Από Κάτω» της Ζέτης Φίτσιου, ο ηθοποιός μιλά για την κοινωνική βία, την οικογένεια, τη διαδρομή του από το εμπόριο των βιντεοκασετών στον κινηματογράφο και τη συνάντησή του με τον Γιάννη Οικονομίδη, που αποδείχθηκε καθοριστική για την καλλιτεχνική του πορεία.

«Αν δεν έχεις λεφτά, είσαι ξοφλημένος». Ο Ερρίκος Λίτσης δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή για να περιγράψει όσα θεωρεί προβληματικά στην κοινωνία. Στη συζήτησή μας, η καθημερινή οικονομική ανασφάλεια, η οικογένεια, η εκπαίδευση και η βία συνδέονται σε μια ευρύτερη εικόνα ενός συστήματος που πιέζει τους ανθρώπους και συχνά τους φέρνει αντιμέτωπους με τους ίδιους τους εαυτούς τους.

Ο ίδιος μιλάει για τα χρόνια που δεν είχε γίνει ακόμη ηθοποιός αλλά δούλευε στο εμπόριο βιντεοκασέτας στο τέλος της δεκαετίας του ‘80:

«Ήμουν τότε στο εμπόριο της βιντεοκασέτας, ως πωλητής, δεν είχα ασχοληθεί καθόλου με την υποκριτική επαγγελματικά. Σε κάποια ερασιτεχνική θεατρική ομάδα ήμουν τη δεκαετία του '80, αλλά η δουλειά μου, το επάγγελμά μου, ήταν αυτό: πωλητής. Είχα κάνει γνωριμίες με παραγωγούς που έβγαζαν βιντεοκασέτες, ελληνικές παραγωγές που ήταν πολύ της μόδας εκείνη την εποχή, από το 1983 έως το 1989. Και επειδή είχα λιγάκι το μεράκι ή το ψώνιο, όπως θέλεις πες το, χτύπαγα πόρτες παραγωγών και τους έλεγα: ‘’Ρε παιδιά, βάλτε κι εμένα να παίξω κανέναν ρόλο, θέλω κι εγώ’’. Κάποιος μου είπε: ‘’Έλα, ξέρω, το έχεις. Έλα τη Δευτέρα, έχουμε ένα γύρισμα στο τάδε σημείο’’. Του λέω: «Δώσε μου ένα σενάριο, κάτι, έναν ρόλο, τι θα κάνω;». ‘’Έλα, ρε, εσύ’’, μου λέει, ‘’και θα βρούμε τι θα πεις’’. Του λέω: ‘’Πώς θα βρούμε; Δεν το πιάνει το μυαλό μου αυτό’’. Βέβαια, μην ξεχνάμε ότι εκ των υστέρων ξέρουμε όλοι ότι οι περισσότερες βιντεοκασέτες γίνονταν τσαπατσούλικα και λίγο στο πόδι, αυτοσχεδιαστικά. Εν πάση περιπτώσει, το τελικό επιχείρημα ήταν: ‘’Έλα, ρε, με τον Βουτσά θα παίξεις. Τι σε νοιάζει το σενάριο;’’. Για καλή μου ή κακή μου τύχη, δεν πήγα. Ο καθένας κάνει τις επιλογές του. Από τότε πέρασαν άλλα δεκαπέντε χρόνια μέχρι να ανακατευτώ επαγγελματικά με την υποκριτική.»

Στους «Από Κάτω», την κοινωνική κωμωδία της Ζέτης Φίτσιου που επιστρέφει στο Θέατρο Auditorium σε σκηνοθεσία Κώστα Σιλβέστρου, ο Λίτσης υποδύεται έναν άνθρωπο που ζει σε έναν υπόνομο, καταδικασμένος να καθαρίζει έναν χώρο στον οποίο εξακολουθούν να καταλήγουν τα απορρίμματα του κόσμου που βρίσκεται από πάνω. Ο ήρωάς του διαβάζει, ακούει μουσική, συλλέγει βιβλία που άλλοι πετούν και διατηρεί μια προσωπική ζωή μέσα σε μια συνθήκη εγκλεισμού.

Ο ηθοποιός δεν επιδιώκει να επιβάλλει στον ρόλο μια εξωτερική ερμηνεία, αλλά να αντιμετωπίσει ως πραγματική την ακραία συνθήκη στην οποία βρίσκεται. Από εκεί, όπως εξηγεί, προκύπτει και το χιούμορ.

«Το θέμα είναι να υπάρξει αυτή η αλληλοεπικοινωνία και αυτή η ανταλλαγή συναισθημάτων μεταξύ του θεατή και του κοινού από κάτω», λέει για τη σχέση ηθοποιού και θεατή.

Η φράση του συνοψίζει μια αντίληψη για το θέατρο που δεν εξαντλείται στην εκτέλεση ενός ρόλου, αλλά ολοκληρώνεται στη συνάντηση με τους ανθρώπους που παρακολουθούν. Το γέλιο και η συγκίνηση γίνονται έτσι τρόποι επικοινωνίας, όχι αυτοσκοποί.

Η δική του διαδρομή προς την υποκριτική δεν ακολούθησε μια ευθεία πορεία. Πριν από το «Σπιρτόκουτο» και την «Ψυχή στο Στόμα», τις δύο ταινίες του Γιάννη Οικονομίδη που αποτέλεσαν, όπως λέει, το προσωπικό του σχολείο στον κινηματογράφο, ο Λίτσης εργαζόταν ως πωλητής στο εμπόριο των βιντεοκασετών. Είχε ήδη ασχοληθεί με το ερασιτεχνικό θέατρο και είχε δοκιμάσει διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, από τη ζωγραφική και τη μουσική μέχρι το γράψιμο.

Η επαγγελματική στροφή ήρθε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, μέσα από μια δύσκολη προσωπική περίοδο και την παρότρυνση φίλων του. Η συνάντηση με τον Οικονομίδη υπήρξε, όπως τη χαρακτηρίζει, το καλλιτεχνικό του διαβατήριο.

«Η επαφή μου με τον Οικονομίδη, που ήταν η αρχική μου σχέση με τον κινηματογράφο, με το «Σπιρτόκουτο» πρώτα και μετά με την «Ψυχή στο Στόμα», ήταν καθοριστική. Οι δύο ταινίες που έκανα με τον Γιάννη τον Οικονομίδη λειτούργησαν και ως σχολείο υποκριτικής για μένα.»

Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Ερρίκος Λίτσης μιλά για τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τους ρόλους, για τις ταινίες που σημάδεψαν την πορεία του, για την αναγνωρισιμότητα που του χάρισε ο κινηματογράφος και η τηλεόραση, αλλά και για τις καλλιτεχνικές επιθυμίες που εξακολουθούν να τον συνοδεύουν. Και επιστρέφει διαρκώς στην ίδια ιδέα: η τέχνη δεν είναι μια διαδρομή που χαράσσεται πάντοτε από πριν, αλλά μια πορεία που διαμορφώνεται μέσα από συναντήσεις, επιλογές και συμπτώσεις.