Έφη Ρευματά: «Το Push Up είναι καθρέφτης της εποχής μας – και μας αφορά όλους»

«Το ψυχρό σύστημα του σύγχρονου καπιταλισμού δεν αλλάζει, απλώς μεταμορφώνεται διαρκώς», σημειώνει η Έφη Ρευματά μιλώντας για το Push Up, την παράσταση που σκηνοθετεί, μεταφράζει και διασκευάζει και η οποία κάνει πρεμιέρα στις 24 Ιανουαρίου στο Θέατρο ΕΛΕΡ.

Μέσα από έξι πρόσωπα εγκλωβισμένα σε ένα περιβάλλον πολυεθνικής εταιρείας, το έργο λειτουργεί ως ένας καθρέφτης της εποχής μας, όπου η επαγγελματική ανέλιξη γίνεται βασικό μέτρο αυτοπροσδιορισμού και οι ηθικές αντοχές δοκιμάζονται διαρκώς.

Στη δική της σκηνική εκδοχή, η Ρευματά μετατρέπει το σύμπαν του έργου σε ένα εταιρικό πάρτι που σταδιακά καταλήγει σε ένα αδυσώπητο meeting, εκεί όπου «όλοι κάνουν push up χωρίς έλεος και ηθικές αναστολές».

Όπως εξηγεί, οι ήρωες δεν αναζητούν απλώς μια καλύτερη θέση, αλλά παλεύουν να ορίσουν τον εαυτό τους μέσα σε ένα σύστημα που επιβραβεύει τη σύγκρουση και την επιβολή.

Η ίδια, με πολυετή διαδρομή ως ηθοποιός, σκηνοθέτις και μεταφράστρια και με σημαντικές συνεργασίες στο Εθνικό Θέατρο και το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, δεν αντιμετωπίζει το Push Up ως ένα ακόμη κοινωνικό σχόλιο, αλλά ως μια υπαρξιακή υπενθύμιση: «βέβαιος δεν μπορεί να είναι κανείς ποτέ για τίποτα». Ένα έργο που, όπως τονίζει, αφορά όλους όσοι καλούνται να επιβιώσουν – ή να αντισταθούν – μέσα στη σύγχρονη εργασιακή πυραμίδα.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη με την Έφη Ρευματά:

Πείτε μας δυο λόγια για το Push Up, που θα κάνει πρεμιέρα 24/1 στο Θέατρο Ελέρ;

Έφη Ρευματά: Ο Roland Schimmelpfennig έγραψε το Push up το 2001 και είναι από τα έργα, που όσο περνούν τα χρόνια μοιάζει όλο και πιο επίκαιρο. Διαδραματίζεται στα γραφεία μιας πολυεθνικής εταιρείας, όπου συναντάμε έξι από τα στελέχη της, διαφορετικού φύλου και ηλικίας αλλά και με διαφορετική ισχύ μέσα στην εταιρία. Κι όμως και τα έξι αυτά πρόσωπα έχουν πολλά κοινά στοιχεία. Την μοναξιά, την αποξένωση και κυρίως την ανάγκη αυτοπροσδιορισμού μέσα από την επαγγελματική τους εξέλιξη. Δε διστάζουν να πατήσουν ο ένας πάνω στον άλλον, δηλαδή να κάνουν push up, μέχρι να καταφέρουν να φτάσουν στο ψηλότερο σημείο στην πυραμίδα της εξουσίας. Κι εκεί που φαίνεται πώς κάποιος τα καταφέρνει, έρχεται η ανατροπή, οι επιτυχημένοι αποτυγχάνουν και οι αποτυχημένοι πετυχαίνουν. Ή και όχι. Το έργο είναι γεμάτο ανατροπές και μέσα από τις σχέσεις εξουσίας, ανωτερότητας ή υποταγής προκύπτουν σκηνές ρεαλιστικές, με χιούμορ, που μας θυμίζουν πώς το ψυχρό σύστημα του σύγχρονου καπιταλισμού δεν αλλάζει, απλά μεταμορφώνεται διαρκώς και όλοι μας κάποια στιγμή καλούμαστε να το αντιμετωπίσουμε σε όποιο επαγγελματικό περιβάλλον κι αν βρισκόμαστε.

Επιλέξατε να διασκευάσετε το έργο, τι θα δούμε στη δική σας εκδοχή;

Έφη Ρευματά: Θα δούμε το πάρτι της εταιρείας. Οι ήρωες, τα στελέχη της εταιρίας, μικρότερα ή μεγαλύτερα συναντιούνται στο ετήσιο πάρτι της εταιρίας και μέσα από πολύ χορό (χορογραφίες Άννα Μάγκου) και μουσική (σύνθεση Φοίβος Σαμαρτζής), εξομολογούνται τις αδυναμίες τους, οι σχέσεις τους ξεδιπλώνονται, το επαγγελματικό παρελθόν αναβιώνει, οι στόχοι ξεκαθαρίζονται και το μέλλον μέσα στην εταιρεία αποκτά τη μεγαλύτερη σημασία, μέχρι να οδηγηθούμε σε ένα εντελώς corporate περιβάλλον, που όλοι κάνουν push up χωρίς έλεος και ηθικές αναστολές. Στο δεύτερο μέρος το πάρτι αντικαθίσταται από ένα ατελείωτο meeting που η νέα θέση που ανοίγει στο Ντουμπάι αποτελεί για τον όποιο «εκλεκτό» το όνειρο και τον μοναδικό σκοπό.

Δεν είναι η πρώτη φορά που μεταφράζετε έργο του Roland Schimmelpfennig. Τι σας γοητεύει στη γραφή του;

Έφη Ρευματά: Ναι, έχω μεταφράσει τον Ιδομενέα του για το Φεστιβάλ Αθηνών το 2014. Πρόκειται για ένα έργο που βασίζεται στον μύθο του Ιδομενέα, του βασιλιά της Κρήτης, που επιστρέφοντας θριαμβευτής από την Τροία, πέφτει σε μια θύελλα και ορκίζεται στον Ποσειδώνα, πώς αν γλιτώσει και φτάσει στην πατρίδα του, θα θυσιάσει το πρώτο ζωντανό πλάσμα που θα συναντήσει. Στην ακτή τον περιμένει ο γιος του. Τι θα κάνει ο Ιδομενέας; Θα σκοτώσει το παιδί του; Ο Schimmelpfennig φέρνει για άλλη μια φορά -όπως και στο Push-up- τους θεατές αντιμέτωπους με ηθικά διλήμματα, αλλά δεν προτείνει λύσεις. Παρουσιάζει διαφορετικές παραλλαγές και αφήνει τον θεατές ή τους αναγνώστες να δουν τις ιστορίες του μέσα από την δική τους οπτική, αφού όπως λέει κι ο ίδιος μπορεί: «άνθρωποι που βρίσκονται την ίδια στιγμή μέσα στο ίδιο δωμάτιο, να βλέπουν εντελώς διαφορετικά πράγματα». Η γλώσσα του είναι απλή, καθημερινή και άμεση, υπάρχει πάντα κάτι που δεν λέγεται, αλλά υπονοείται, κάτι που κρύβεται ανάμεσα στις λέξεις, κάτι σημαντικό και ουσιώδες. Ο Schimmelpfennig είναι από τους σημαντικότερους εκφραστές του μεταμοντέρνου γερμανικού θεάτρου.

Κρίνοντας από την εποχή μας, μπορούν, τελικά, να θυσιαστούν όλα στο βωμό της επιτυχίας για χάρη της επαγγελματικής εξέλιξης;

Έφη Ρευματά: Ναι, δυστυχώς αυτός είναι ο κανόνας κι όχι η εξαίρεση. Οι άνθρωποι αυτοπροσδιορίζονται πλέον από την επαγγελματική τους εξέλιξη. Όπως λέει και ο Ρόμπερτ στο Push – up: «Όποιος μένει στάσιμος θα ποδοπατηθεί». Τώρα αν στην πορεία τους προς την επιτυχία, χάσουν και τον εαυτό τους, δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία, αφού κάθε θυσία είναι επένδυση για ένα λαμπρό μέλλον.

Τα παιχνίδια εξουσίας που βλέπουμε στο έργο, ποια θέση έχουν στη δική σας επαγγελματική ζωή; Έχετε νιώσει «θύμα» ή και «θύτης» από την καρέκλα του σκηνοθέτη;

Έφη Ρευματά: Έχω νιώσει και «θύτης» και «θύμα». Τα όρια είναι δυσδιάκριτα. Το θέατρο είναι μια ομαδική δουλειά, όπου πολλοί άνθρωποι καλούνται να συνεργαστούν μεταξύ τους για να πουν μια ιστορία που θα γοητεύσει τους θεατές. Όταν βρίσκεσαι στην «ηλεκτρική καρέκλα» του σκηνοθέτη – μεταφορικά μιλώντας πάντα – κι όταν μάλιστα έχεις μεταφράσει και διασκευάσει το έργο, υπάρχει μια συγκεκριμένη οπτική που έχεις αποφασίσει να αναδείξεις και ένας συγκεκριμένος τρόπος που θέλεις να το κάνεις αυτό. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδρομής απ’ το όραμα στην πράξη, μπορεί να «θυματοποιηθείς» από προσδοκίες που δεν επαληθεύτηκαν ή ακολουθώντας τις εμμονές σου, να καταπιέσεις τα «θέλω» κάποιου συνεργάτη. Πάντως ανακαλύπτοντας αυτή τη διαδικασία όλο και περισσότερο, προσπαθώ κάθε φορά να είμαι πιο δίκαιη, πιο ξεκάθαρη και να κρατάω τις ισορροπίες.

Υπάρχει κάποια ατάκα του έργου με την οποία ταυτίζεστε;

Έφη Ρευματά: «Βέβαιος δεν μπορεί να είναι κανείς ποτέ για τίποτα».

Έχετε συνεργαστεί με πολλούς Γερμανούς σκηνοθέτες στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, αναφέρω χαρακτηριστικά, τον Φρανκ Κάστορφ. Τι αποκομίσατε από αυτές τις συνεργασίες;

Έφη Ρευματά: Έχω συμμετάσχει ως διερμηνέας στην παράσταση του Τόμας Όστερμάγιερ «Ο εχθρός του λαού» για το Φεστιβάλ το 2013, όπου πήρα μια πολύ μικρή γεύση, πώς δουλεύει ένας σταθερός θίασος στη Γερμανία με έναν σημαντικό ευφάνταστο σκηνοθέτη. Αλλά την εμπειρία που κέρδισα από τη συνεργασία με τον Φρανκ Κάστορφ, για το Φεστιβάλ Επιδαύρου το 2023, που ήμουν από την πρώτη στιγμή στις πρόβες δεν θα τη ξεχάσω ποτέ. Ο τρόπος που ο Κάστορφ ενέταξε την έρευνα, τη δραματουργία, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, την ιστορία, την πολιτική, ακόμα και την πεζή καθημερινότητα στην σκηνοθεσία του και έφτιαξε ένα δικό του σύμπαν που το έκανε θεατρική παράσταση, βασισμένος στην ιστορία της Μήδειας, ήταν ένα μάθημα, ένα αόρατο βιβλίο σκηνοθεσίας, που θα έχω πάντα στη σκέψη μου και που πάντα θα ανατρέχω στις σελίδες του.

Μεγαλώσατε με δύο γονείς ηθοποιούς, ο πατέρας σας, ανατρέχετε σε κάποια συμβουλή τους και αν ναι, σε ποια;

Έφη Ρευματά: Να έχω γερό στομάχι και να εμπιστεύομαι τον εαυτό μου.

Αν είχατε ένα μαγικό ραβδί και μπορούσατε να αλλάξετε κάτι στο ελληνικό θέατρο το 2026, τι θα ήταν αυτό;

Έφη Ρευματά: Νομίζω θα χρησιμοποιούσα το μαγικό μου ραβδί για να σκορπίσω περισσότερη ευαισθησία και φαντασία σε όλη την ανθρωπότητα. Το ελληνικό θέατρο θα το βρει τον δρόμο του, αρκεί να έχει τις δομές εκείνες που το προστατεύουν.