Χρήστος Σουγάρης: «Η Λόλα δεν είναι ταινία του παρελθόντος – είναι ιστορία του σήμερα»

«Η Λόλα δεν είναι μια ηρωίδα του παρελθόντος, αλλά ένας καθρέφτης της σύγχρονης κοινωνίας», λέει ο Χρήστος Σουγάρης, εξηγώντας από την αρχή γιατί η θεατρική Λόλα δεν επιχειρεί να αναπαράγει την εμβληματική κινηματογραφική της μορφή.

Αντίθετα, «μας ιντριγκάρει η δημιουργία μιας αφήγησης που δεν μιμείται το αρχικό υλικό, αλλά προτείνει μια ανανεωμένη εκδοχή που μπορεί να αφορά τη σύγχρονη πραγματικότητα», όπως εξηγεί.

Με αφορμή την πρώτη θεατρική μεταφορά της Λόλας, έξι δεκαετίες μετά την εμφάνισή της στη μεγάλη οθόνη, ο σκηνοθέτης Χρήστος Σουγάρης μιλά για μια υβριδική παράσταση όπου το κινηματοθέατρο συναντά τον χορό, τη μουσική και την εικαστική σύνθεση, αλλά και για μια ιστορία που παραμένει επώδυνα επίκαιρη.

«Η έμφυλη βία εξακολουθεί να ταλανίζει τις κοινωνίες», σημειώνει, τοποθετώντας τη Λόλα όχι ως ένα νοσταλγικό βλέμμα στο παρελθόν, αλλά ως μια σύγχρονη σκηνική συνομιλία με τους μηχανισμούς εξουσίας που εξακολουθούν να καθορίζουν ζωές.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη με τον σκηνοθέτη Χρήστο Σουγάρη:

H Λόλα αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές ιστορίες του ελληνικού κινηματογράφου —και για πρώτη φορά ανεβαίνει στη θεατρική σκηνή. Τι ήταν το μεγαλύτερο δημιουργικό στοίχημα για εσάς στην διασκευή και σκηνοθεσία αυτής της ιστορίας ώστε να λειτουργήσει στο θέατρο, έξι δεκαετίες μετά την αρχική της εικόνα στη μεγάλη οθόνη;

Χρήστος Σουγάρης: Κάθε φορά που αναλαμβάνω την παρουσίαση στη σκηνή μιας ιστορίας, αυτό που με απασχολεί πρωτίστως, είναι το τί έχω να προτείνω στο κοινό, ως αισθητική αφήγησης. Στην περίπτωση της Λόλας η οποία συστήθηκε ως ταινία και μάλιστα από τις πιό δημοφιλείς διαχρονικά, αυτό που μας ιντριγκάρει, είναι η δημιουργία μιας αισθητικής αφήγησης, η οποία δεν μιμείται το αρχικό καλλιτεχνικό υλικό, αλλά προτείνει μια ανανεωμένη εκδοχή, χωρίς ηθογραφικά στερεότυπα, η οποία, μπορεί να αφορά τη σύγχρονη πραγματικότητα, σεβόμενη παράλληλα τη δομή της ''μητρικής'' αφήγησης.

Σε επίπεδο σύνθεσης παραγωγής τώρα, το εξαιρετικά ενδιαφέρον, είναι το γεγονός πως έχουμε να κάνουμε με ένα απολύτως πολυμεσικό θέαμα. Η χρήση της τεχνικής αφήγησης του κινηματοθεάτρου, συναντά το χορό, με την πολύτιμη αρωγή του Άντι Τζούμα, τη μοναδική μουσική του Τζέφ Βάγκερ, που στη Λόλα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο και βεβαίως την υψηλού αισθητικού επιπέδου αρχιτεκτονική/ζωγραφική, που συνθέτουν οι Τίνα Τζόκα, Εύα Γουλάκου και Αλέκος Αναστασίου. Στη Λόλα μας συναντιούνται με εναν πολύ ιδιαίτερα γοητευτικό τρόπο, οι περισσότερες από τις τέχνες σε μια υβριδικής φύσεως θα μπορούσα να πω, αφήγηση.

Στη νέα παράσταση, ο χαρακτήρας της Λόλας και οι σχέσεις της με τον Άρη αποκτούν νέα φωνή μέσα από τους ηθοποιούς μιας νέας γενιάς. Πώς επηρεάζουν τη θεατρική σας ανάγνωση οι σημερινές κοινωνικές και πολιτισμικές αντιλήψεις σε σχέση με την εποχή της κινηματογραφικής «Λόλα»;

Χρήστος Σουγάρης: Δυστυχώς σε μεγάλο βαθμό, πολλά από τα θέματα τα οποία αφορούν την αφήγηση αυτής της ιστορίας, παραμένουν ως ένα κοινωνικό απόστημα. Αυτοδιάθεση, χειραφέτηση, έμφυλη βία, πατριαρχία, ματσίλα, ταλανίζουν ακόμη τις κοινωνίες, πολλές φορές με τραγικές συνέπειες. Στην περίπτωση της δικής μας διασκευής και αφήγησης, προσπαθούμε να εστιάσουμε στη βάσανο που επιφέρει αυτός ο μηχανισμός της εξουσίας, τόσο σε άντρες όσο και σε (κυρίως) γυναίκες. Η αφήγηση αφορά την προσπάθεια της Λόλας, να ζήσει μια ζωή όπως την ονειρεύεται και για να τα καταφέρει, είναι απολύτως εξαρτώμενη από αποφάσεις και ενέργειες ανδρών, οι οποίοι θέλουν να την ορίζουν και να τους ανήκει, σαν να πρόκειται για κάποιου είδους ιδιοκτησία. Οι δε αποφάσεις αυτών των ανδρών, αποδεικνύονται ολέθριες, τόσο για τους ίδιους, όσο και για τους εμπλεκόμενους στο περιβάλλον αυτής της ιστορίας.

Η καλλιτεχνική σας διαδρομή περιλαμβάνει τόσο συνεργασίες με σημαντικά κείμενα και θίασους όσο και προσωπικές θεατρικές προτάσεις, από το Τεστ και την Αυλή των θαυμάτων μέχρι πιο κλασικές αναγνώσεις. Πώς θα περιγράφατε τη σχέση σας με το κλασικό και το σύγχρονο ρεπερτόριο, και πού θεωρείτε ότι βρίσκεται σήμερα το ελληνικό θέατρο στην προσπάθεια να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο αυτές όψεις;

Χρήστος Σουγάρης: Αυτό που μ' ενδιαφέρει στην περιπέτεια αυτή που ονομάζουμε ''θέατρο'', αφορά την αφήγηση ιστοριών. Δικών μου και άλλων, όπως ανέφερε ο σπουδαίος Τζόρτζιο Στρέλλερ. Από την εποχή της ''Αυλής των θαυμάτων'' κι έπειτα, διανύω την περίοδο που δημιουργώ με βάση το πρωτότυπο, ένα νέο κείμενο που σέβεται μεν το αρχικό, αλλά ξεπερνάει το όριο της διασκευής. Η παρέμβαση αυτή, άλλοτε είναι εμφανής, άλλοτε όχι τόσο. Το βέβαιο είναι πως προκύπτει από μια βαθιά ανάγκη δημιουργίας μιας αισθητικής γλώσσας, η οποία με οδήγησε στη συγγραφή του πρώτου καθαρά δικού μου έργου, το οποίο θα παρουσιάσω την επόμενη χρονιά. Λατρεύω τα κλασικά κείμενα, αλλά αυτή την περίοδο ασχολούμαι κυρίως με το σύγχρονο θέμα και ρεπερτόριο. Νομίζω πως έχει επέλθει ενας κορεσμός στη χρήση και τη συχνότητα αναπαράστασης των κλασικών έργων και κυρίως στην απολύτως κλασικίζουσα, σοβαροφανή ή ανέμπνευστα ''πρωτοποριακή'' και πρόχειρη αναπαράστασή τους, τόσο στην εγχώρια όσο και (σε μεγάλο βαθμό) διεθνή θεατρική σκηνή. Στην ελληνική θεατρική πραγματικότητα, η απίστευτα μεγάλη παραγωγή θεατρικών παραστάσεων έχει συμβάλει στην ανάδειξη κάποιων ενδιαφέρουσων φωνών στο χώρο, διότι είναι μαθηματικά βέβαιο πως από 1500 παραστάσεις κάθε χρόνο, δέκα παραγωγές θα είναι σε καλό επίπεδο και ίσως μία κάθε τόσο, να αγγίζει τα υψηλά στάνταρτ του επιπέδου που παρακολουθούμε από παραγωγές του εξωτερικού. Και πάλι όμως αυτό δεν αρκεί. Το ελληνικό θέατρο διαθέτει νομίζω πολύ σημαντικό υλικό σε επίπεδο ηθοποιών, σκηνογράφων, χορογράφων (εδώ έχουμε σπουδαίους καλλιτέχνες), μουσικών, αλλά και διαφόρων άλλων ειδικοτήτων. Αυτό που μας λείπει, είναι το πλαίσιο, η τεχνογνωσία, τα μέσα παραγωγής, ο στόχος και το σχέδιο. Προυποθέσεις, που πρέπει να αφορούν δηλαδή παραγωγούς, θεσμούς και σκηνοθέτες. Στις μέρες μας δυστυχώς, έχει περισσότερη σημασία το ποιός θα παίξει, από το τί θα παίξει και το κυριότερο, με ποιους αισθητικούς όρους θα παιχτεί το όλον. Συνεπώς το αν θα είναι σύγχρονο ή κλασικό το έργο που παρουσιάζεται αφορά μόνο την περίοδο, τον/τους πρωταγωνιστές και τον χώρο και πολύ σπάνια, την αισθητική πρόθεση. Εάν επιθυμούμε καλύτερο θέατρο λοιπόν, νομίζω πως πρέπει να το διεκδικήσουμε όλες και όλοι μαζί. Τόσο οι επαγγελματίες, όσο κυρίως, το κοινό, το οποίο μπορεί και είναι σε θέση να επιλέξει την καλή παράσταση, από την sold out παράσταση. Είναι δύο ιδιότητες αυτές, οι οποίες σπανίως ταυτίζονται.

Έχετε μιλήσει στο παρελθόν για την ανάγκη του θεάτρου να λειτουργεί ως μια «συνομιλία» με όλους τους συμμετέχοντες —ηθοποιούς, συγγραφείς, κοινό— αλλά και για τη θέση του Ελληνικού Θεάτρου στη σύγχρονη σκηνή. Ποιες, κατά τη γνώμη σας, είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ένας δημιουργός στο ελληνικό θέατρο, και πώς τις διαχειρίζεστε;

Χρήστος Σουγάρης: Προσπαθώ να διαβάζω πολύ αρχικά. Έργα. Σύγχρονα έργα, διασκευασμένα έργα, έργα κλασικά που έχω ξεχάσει ή δεν είχα διαβάσει ποτέ. Μελέτες και μεθόδους ανθρώπων του θεάτρου. Από εκεί και ύστερα παρακολουθώ τι συμβαίνει στο παγκόσμιο θέατρο, σε καθημερινή βάση. Και όταν λέω ''παρακολουθώ'' εννοώ πως είμαι σε διαρκή επαφή με σκηνοθέτες και ανθρώπους του θεάτρου στο εξωτερικό και σε κάθε ταξίδι μου, πραγματοποιώ συναντήσεις, οι οποίες μου δίνουν τη δυνατότητα να εξετάζω από κοντά τον τρόπο λειτουργίας ενός οργανισμού. Ποιές είναι οι προκλήσεις σε οικονομικό επίπεδο, τί δυνατότητες υπάρχουν σε σχέση με τις επιχορηγήσεις των δημοσίων οργανισμών, το επίπεδο των περιφερειακών θεάτρων και ομάδων, οι συνθήκες παραγωγής και βεβαίως οι δραματουργίες και τα ενδιαφέροντα. Το να είσαι ή να προσπαθείς να είσαι καλλιτέχνης, είναι μια επίπονη, δύσκολη και συστηματική εργασία και διεργασία, αντίστοιχη του να είσαι συγγραφέας ή εργαζόμενος σε μια επιχείρηση. Ξεκινάω λοιπόν τη μέρα μου το πρωί και τελειώνω την εργασία μου αργά το μεσημέρι, σαν να είμαι εργαζόμενος σε γραφείο, μελετώντας τα πάντα και οργανώνοντας σχέδια, τα οποία μπορεί να τελεσφορήσουν, μπορεί και όχι. Από εκεί και ύστερα, οφείλω στον εαυτό μου να είμαι συνεπής στην αισθητική μου τοποθέτηση και να αντιστέκομαι όσο μπορώ, στην ανάγκη του να ''υπάρξω'' στο χώρο με όποιο κόστος. Το θέατρο είναι μια διαδρομή στην οποία, οποιοσδήποτε από εμάς τους καλλιτέχνες, μπορεί να συναντηθεί με αυτό που ονειρεύεται κι επιθυμεί, είτε μέσα στον πρώτο χρόνο, είτε έπειτα από ένα μεγάλο διάστημα που μπορεί να αφορά και δεκαετίες. Έχω μάθει να μη βιάζομαι, να αντιστέκομαι στην ευκολία και να ονειρεύομαι μαξιμαλιστικά.

Ως σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός συνεργάτης σε σημαντικά ελληνικά και διεθνή έργα, πώς βλέπετε την εξέλιξη του ελληνικού θεατρικού κοινού τα τελευταία χρόνια; Πιστεύετε ότι οι θεατές σήμερα απαιτούν διαφορετικά πράγματα από ό,τι πριν μια δεκαετία, και πώς αυτό επηρεάζει τη δουλειά σας;

Χρήστος Σουγάρης: Δεν είμαι δυστυχώς σε θέση να υποθέσω τί μπορεί να θέλει το κοινό σήμερα, ούτε γνωρίζω τί ήθελε παλαιότερα. Θα ήθελα να υπήρχε η απαίτηση για σοβαρότητα στο επίπεδο της παραγωγής, στις ερμηνείες και στην αισθητική αντίληψη. Αλλά και πάλι σε σχέση με τα κριτήρια ποιού; Άλλα τα δικά μου, άλλα κάποιου άλλου καλλιτέχνη ή θεατή. Αυτό που είμαι σε θέση να γνωρίζω, είναι το οτι οι θεατές σήμερα έχουν πρόσβαση τόσο σε θεάματα τα οποία παρακολουθούν από το εξωτερικό, μέσω της εξαιρετικής δουλειάς που γίνεται τα τελευταία 17 χρόνια από το φεστιβάλ Αθηνών, όσο και μέσω της μυθοπλασίας από τις ιντερνετικές πλατφόρμες. Αυτό σε ένα βαθμό ανεβάζει τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες του κοινού. Και πάλι όμως η θέαση απαιτεί μελέτη, ενσυναίσθηση, αντίληψη και σοβαρότητα, όπως και η σύνθεση. Όπως συνηθίζω να λέω, δεν υπάρχει μόνο ταλαντούχος και σοβαρός ερμηνευτής, υπάρχει αντιστοίχως ταλαντούχος και σοβαρός θεατής.