DNA 5.500 ετών δείχνει ότι η σύφιλη έχει τις ρίζες της στην Αμερική — πολύ πριν τον Κολόμβο

Επιστήμονες εντόπισαν DNA ενός στενού «συγγενή» του βακτηρίου που προκαλεί τη σύφιλη σε ανθρώπινο οστό ηλικίας 5.500 ετών, προσφέροντας την αρχαιότερη γενετική απόδειξη ότι η ασθένεια έχει βαθιές ρίζες στην αμερικανική ήπειρο — πολύ πριν από τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου.

Το εύρημα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, προσθέτει κρίσιμα δεδομένα σε μία από τις πιο έντονες ιστορικές και επιστημονικές διαμάχες: εάν η σύφιλη μεταφέρθηκε στην Ευρώπη από την Αμερική στα τέλη του 15ου αιώνα ή αν προϋπήρχε ήδη στον Παλαιό Κόσμο.

Ένα οστό από την Κολομβία αλλάζει την ιστορία

Το DNA προήλθε από ένα οστό κνήμης κυνηγού-τροφοσυλλέκτη, τα λείψανα του οποίου βρέθηκαν σε βραχοσκεπή κοντά στην Μπογκοτά της Κολομβίας. Η ανακάλυψη μεταθέτει το παλαιότερο γνωστό γονιδίωμα του βακτηρίου Treponema κατά περίπου 3.000 χρόνια πιο πίσω στον χρόνο.

Το Treponema pallidum είναι το βακτήριο του οποίου υποείδη προκαλούν τη σύφιλη, καθώς και άλλες συγγενείς ασθένειες όπως το yaws και το bejel. Η γενετική ανάλυση έδειξε ότι το δείγμα ανήκει σε ένα άγνωστο έως σήμερα υποείδος, το οποίο φαίνεται να αποτελεί πρόγονο των σύγχρονων μορφών.

Πέρα από το δίπολο «Παλαιός – Νέος Κόσμος»

Για αιώνες, η προέλευση της σύφιλης υπήρξε αντικείμενο γεωπολιτικής και αποικιακής αντιπαράθεσης, συχνά φορτισμένης με στιγματισμό των αυτόχθονων πληθυσμών της Αμερικής. Τα νέα δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι η ιστορία είναι πολύ πιο σύνθετη.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα υποείδη που προκαλούν τις σύγχρονες λοιμώξεις πιθανότατα εμφανίστηκαν πριν από περίπου 6.000 χρόνια, σε εποχές πολύ πριν από την ανάπτυξη της γεωργίας και των πυκνοκατοικημένων κοινωνιών που ευνοούν την εξάπλωση των λοιμωδών νόσων.

Η καθηγήτρια Μόλι Ζούκερμαν, παλαιοπαθολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μισισίπι, τόνισε ότι η μελέτη απομακρύνει την έρευνα από απλουστευτικές αφηγήσεις «ευθύνης» και στρέφει το ενδιαφέρον στις αλληλεπιδράσεις ανθρώπων, περιβάλλοντος και κοινωνικών δομών, που αποτελούν τον πραγματικό μηχανισμό γένεσης των ασθενειών.

Χωρίς ορατά σημάδια νόσου

Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν παρουσίαζε σκελετικές αλλοιώσεις, οι οποίες συνήθως συνδέονται με λοιμώξεις όπως η σύφιλη. Το βακτηριακό DNA εντοπίστηκε τυχαία κατά την ανάλυση του αρχαίου ανθρώπινου γονιδιώματος.

Όπως εξήγησε ο αρχαιολόγος Μιγκέλ Ντελγκάδο, ο άνδρας ήταν περίπου 40 ετών και ζούσε αποκλειστικά από τοπικούς φυσικούς πόρους. Η ανακάλυψη δείχνει ότι το παθογόνο μπορεί να κυκλοφορούσε στον πληθυσμό χωρίς να προκαλεί πάντα σοβαρή ή ορατή νόσο.

Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη

Η μελέτη δεν μπορεί ακόμη να απαντήσει πότε και πώς το βακτήριο εξελίχθηκε στη σεξουαλικά μεταδιδόμενη ασθένεια που παραμένει μέχρι σήμερα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας. Ωστόσο, ενισχύει την ιδέα ότι η σύφιλη αποτελεί ένα από τα πρώιμα παραδείγματα παθογόνων που προσαρμόστηκαν στον άνθρωπο πολύ πριν από τον σύγχρονο κόσμο.

Η μοριακή ανθρωπολόγος Ελίζαμπεθ Νέλσον, μέλος της ερευνητικής ομάδας, υπογράμμισε ότι τα ευρήματα «αποκαθιστούν ιστορίες υγείας και ασθένειας που συχνά παραμερίστηκαν από αποικιακά αφηγήματα», δείχνοντας ότι οι αυτόχθονες κοινωνίες της Αμερικής είχαν μακρές, ανεξάρτητες διαδρομές συνύπαρξης με πολύπλοκες λοιμώδεις νόσους.