Δαμάζοντας το κτήνος: Μια προφητική σάτιρα για την Ελλάδα της εξουσίας και του θεάματος

Η επανέκδοση του «Δαμάζοντας το κτήνος» της Έρσης Σωτηροπούλου δεν λειτουργεί απλώς ως λογοτεχνικό γεγονός, αλλά ως μια αιφνιδιαστική υπενθύμιση της ανθεκτικότητας ορισμένων κειμένων στον χρόνο.

Το μυθιστόρημα, που πρωτοκυκλοφόρησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μοιάζει σήμερα να διαβάζεται όχι ως έργο μιας συγκεκριμένης εποχής, αλλά ως ακριβής τομή στη διαχρονική παθολογία της ελληνικής πραγματικότητας.

Η αφήγηση τοποθετείται λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, σε μια περίοδο όπου η χώρα αυτοσκηνοθετείται με ένταση, επενδύοντας στην εικόνα της ανάπτυξης και της διεθνούς επιβεβαίωσης.

Η χρονική αυτή συγκυρία δεν αποτελεί απλώς ιστορικό φόντο· λειτουργεί ως οργανικό στοιχείο της δραματουργίας.

Οι ήρωες κινούνται μέσα σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής, σε μια διαρκή εκκρεμότητα, όπου η υπόσχεση της αναβάθμισης συνυπάρχει με μια υποδόρια αίσθηση κατάρρευσης.

Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Άρης, σύμβουλος υπουργού και ποιητής του παρελθόντος. Η προετοιμασία μιας τιμητικής εκδήλωσης για το έργο του γίνεται η αφορμή για μια εσωτερική περιδίνηση, αλλά και για την επανενεργοποίηση ενός ναρκισσισμού που ποτέ δεν έπαψε να τον καθορίζει.

Ο Άρης είναι ένας χαρακτήρας που ενσαρκώνει την αντίφαση: διακηρύσσει την αποστασιοποίησή του από τη φιλοδοξία, ενώ ταυτόχρονα ασφυκτιά από τη θέση του στη θεσμική ιεραρχία.

Γύρω του αναπτύσσεται ένα σύμπαν προσώπων που δεν λειτουργούν ως απλοί δορυφόροι, αλλά ως αντηχήσεις της ίδιας υπαρξιακής και κοινωνικής συνθήκης.

Η Κάρλα, η Ιταλίδα σύζυγος, παγιδευμένη σε έναν ρόλο σιωπηλής δυστυχίας.

Η ηλικιωμένη μητέρα, απορροφημένη από τον τεχνητό κόσμο μιας σαπουνόπερας.

Ο Πάολο, ο γιος, φορέας μιας συσσωρευμένης επιθετικότητας. Και ο Σπίθας, η φιγούρα του περιθωρίου, που σταδιακά μετατρέπεται σε καταλύτη.

Το μυθιστόρημα δεν περιορίζεται σε μια κοινωνική τοιχογραφία. Η αλληγορία της ταυρομαχίας διαπερνά τη δομή του, μετατρέποντας την καθημερινότητα σε τελετουργικό σύγκρουσης. Η βία δεν εμφανίζεται ως μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως διαρκής κατάσταση. Από τη σεξουαλική πράξη έως τις φαντασιώσεις κυριαρχίας, το «κτήνος» του τίτλου αποκτά πολλαπλές σημασίες: ένστικτο, εξουσία, ανδρική ταυτότητα, κοινωνική επιθετικότητα.

Η γραφή της Σωτηροπούλου συνομιλεί ευθέως με τη θεωρητική παράδοση, χωρίς ποτέ να διολισθαίνει σε διδακτισμό. Η πραγματικότητα που περιγράφει είναι ήδη διαμεσολαβημένη, ήδη θεαματοποιημένη.

Οι χαρακτήρες μοιάζουν να ζουν όχι τόσο τη ζωή τους, όσο την αναπαράστασή της. Το ιδιωτικό και το δημόσιο συγχέονται, ενώ η εμπειρία υποχωρεί μπροστά στην εικόνα.

Η σαπουνόπερα που καθηλώνει τη μητέρα του Άρη δεν αποτελεί απλώς μια ειρωνική λεπτομέρεια. Αντίθετα, λειτουργεί ως μικρογραφία ενός κόσμου όπου το δράμα εκτυλίσσεται χωρίς πραγματικές συνέπειες, όπου ο θάνατος, η σύγκρουση και η κάθαρση μετατρέπονται σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ταυρομαχία: ένα αρχαϊκό θέαμα βίας που επανέρχεται ως κυρίαρχη μεταφορά της σύγχρονης κοινωνίας.

Η σύγκρουση πατέρα και γιου, που εξελίσσεται υπόγεια καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου, υπερβαίνει το οικογενειακό επίπεδο. Αναδεικνύεται ως σύμπτωμα μιας βαθύτερης κοινωνικής δυναμικής. Η επιθυμία εξόντωσης, η ανάγκη διαδοχής, η αδυναμία συμφιλίωσης με την προηγούμενη γενιά εγγράφονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διάχυτης επιθετικότητας.

Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο της επαναναγνωστικής εμπειρίας είναι η αίσθηση ότι το βιβλίο δεν έχει «ηλικία». Οι τεχνολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές αναφορές δεν λειτουργούν ως μουσειακά κατάλοιπα. Η εποχή της αφήγησης μοιάζει να συγχέεται με το παρόν, αποκαλύπτοντας ότι οι δομικές συνθήκες που καταγράφει η συγγραφέας παραμένουν ενεργές.

Το «Δαμάζοντας το κτήνος» αναδεικνύεται, τελικά, ως μια αιχμηρή πολιτική και πολιτισμική σάτιρα. Όχι με την έννοια της εύκολης ειρωνείας, αλλά ως βαθιά ανατομία μιας κοινωνίας που παγιδεύεται στις ίδιες της τις αναπαραστάσεις. Η Σωτηροπούλου δεν προσφέρει λύσεις ούτε ηθικά καταφύγια. Αντίθετα, φωτίζει με ακρίβεια έναν κόσμο όπου το μοιραίο δεν εκτονώνεται, αλλά διαχέεται.

Σε μια εποχή όπου η δημόσια ζωή εξακολουθεί να οργανώνεται γύρω από την εικόνα, την επιφάνεια και το θέαμα, το μυθιστόρημα επιστρέφει με μια σχεδόν ανησυχητική διαύγεια. Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμή του: στην ικανότητά του να παραμένει άβολα επίκαιρο.