Δημήτρης Μητσοτάκης των «Ενδελέχεια»: Το ελληνικό ροκ ήταν, είναι και θα είναι λαϊκό τραγούδι

«Εμείς, όσον αφορά το ελληνικό ροκ, πάντα απασχολούσαμε ένα μικρό ποσοστό των ακροατών στην Ελλάδα, τουλάχιστον. Αυτό το ποσοστό πότε ανεβαίνει λίγο και πότε κατεβαίνει λίγο, αλλά νομίζω ότι ποτέ δεν υπερβαίνει ένα μικρό ποσοστό της τάξης του 15%-20%, το πολύ. Μέσα σε αυτά τα όρια, ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι μπορεί, να κινηθεί και να πει ό,τι έχει να πει.

Κάποιες φορές μερικά κομμάτια ξεφεύγουν και μπαίνουν και σε άλλα ακροατήρια. Θυμάμαι, για παράδειγμα, το ''Τι τραγούδι να σου πω'', που βγήκε από ένα ροκ γκρουπ, αλλά έχει αγκαλιάσει και άλλα ακροατήρια. Αυτά συμβαίνουν κατά καιρούς, αλλά ας μην είμαστε ουτοπιστές. Πάντα ξέρουμε ότι αφορούσε λίγο κόσμο», λέει ο Δημήτρης Μητσοτάκης, επιχειρώντας να περιγράψει μια μουσική που, παρά τις επιμέρους επιτυχίες της, δεν έπαψε να απευθύνεται σε ένα σχετικά περιορισμένο κοινό.

Η διαδρομή των Ενδελέχεια, από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 μέχρι την ευρύτερη αναγνώριση με τη «Βουτιά από ψηλά» το 1997, αποτυπώνει και τις διακυμάνσεις μιας ολόκληρης σκηνής.

Τραγούδια που δεν βρήκαν ανταπόκριση όταν κυκλοφόρησαν ανακαλύφθηκαν ξανά χρόνια αργότερα, μέσα από το διαδίκτυο, ενώ άλλα ξεπέρασαν τα όρια του αρχικού τους ακροατηρίου.

Ο ίδιος δεν αντιμετωπίζει το παρελθόν με διάθεση εξιδανίκευσης. Παρότι θυμάται τα 17 χρόνια που πέρασε με τα μέλη των Ενδελέχεια ως μια σημαντική περίοδο της ζωής του, δεν βλέπει μια επανένωση ως φυσική συνέχεια εκείνης της διαδρομής.

«Οι Ενδελέχεια ξεκινούν στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και γίνονται γνωστοί, κάνουν το "μπαμ" στον τρίτο τους δίσκο, τον Νοέμβριο του 1997, τη "Βουτιά από ψηλά". Δεν είναι ένα πράγμα όλη αυτή η διαδρομή· έχει σκαμπανεβάσματα. Είμαστε από την πλήρη ανυπαρξία και την πλήρη αφάνεια των αρχών της δεκαετίας του ’90 σε μια τρελή εξαετία, επταετία, ας πούμε, όπου υπάρχει μια δυναμική σε όλο τον χώρο. Αυτή ξεκίνησε με τις Τρύπες, φυσικά, και πήρε μαζί της έναν μεγάλο αριθμό σχημάτων. Ξαφνικά, όμως, έρχεται μια μεγάλη μαύρη τρύπα για τον χώρο, όπου διαλύονται και τα περισσότερα συγκροτήματα. Νομίζω ότι αυτό είναι αποτέλεσμα μιας καλλιτεχνικής μαύρης τρύπας: ό,τι και να έβγαζες τότε, δεν υπήρχε περίπτωση να ακουστεί. Ό,τι και να έβγαζες, ακόμη και το καλύτερο τραγούδι. Και έχω στοιχεία και αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Για παράδειγμα, ένα από τα πιο δημοφιλή τραγούδια του γκρουπ σήμερα είναι το ‘’Εδώ μωρή θα λέγεσαι Μαρία’’, το οποίο, όταν βγήκε, δεν ακούστηκε καθόλου. Πέρασαν πολλά χρόνια και έπρεπε να έρθει το YouTube και αυτές οι αναρτήσεις, οι εντός εισαγωγικών πειρατικές, για να αρχίσει να γίνεται δημοφιλές το κομμάτι. Θέλω, λοιπόν, να σου πω ότι μέσα σε αυτή την πορεία, εγώ μετράω 30 και βάλε χρόνια από την εποχή των Ενδελέχεια. Είναι μια διαδρομή, ένα ταξίδι που έχει τα πάντα: περιπέτειες, ωραίες στιγμές, δύσκολες στιγμές, ό,τι μπορείς να φανταστείς», εξηγεί, αναγνωρίζοντας ότι αυτό που για ένα μέρος του κοινού θα ήταν μια συγκινητική επιστροφή, για τον ίδιο θα μπορούσε να αποδειχθεί οδυνηρό.

Σήμερα, σε μια εποχή όπου η μουσική καταναλώνεται συχνά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ο Δημήτρης Μητσοτάκης εξακολουθεί να γράφει τραγούδια και να εμφανίζεται ζωντανά, επιλέγοντας να κυκλοφορεί singles αντί για ολοκληρωμένα άλμπουμ. Για το φαινόμενο της «γρήγορης ακρόασης» αναφέρει:

«Πιστεύω ότι έχει αλλάξει ο τρόπος που ακούμε μουσική. Η δική μου γενιά, ας πούμε, περίμενε να πάρει έναν μεγάλο δίσκο βινυλίου, που είχε μέσα συνήθως 12 τραγούδια. Τον πλήρωνε με το χαρτζιλίκι του. Ο καθένας έπρεπε να αποφασίσει: ή θα πήγαινε βόλτα το Σάββατο ή θα αγόραζε έναν δίσκο. Εγώ συνήθως έκανα το δεύτερο. Μετά αφιερώναμε χρόνο για να καθίσουμε και να ακούσουμε τον δίσκο. Ακούγαμε όλα τα κομμάτια. Οι πιο παλιοί θα θυμούνται ότι ανακαλύπταμε τον δίσκο σταδιακά. Στην αρχή μάς άρεσαν τα πιο εμπορικά κομμάτια, τα hit. Με τη δεύτερη, την τρίτη, την τέταρτη ακρόαση ανακαλύπταμε τα αγαπημένα μας τραγούδια, που συνήθως δεν ήταν τα hit. Και πολύ αργότερα μπορεί να ανακαλύπταμε κάποιο που δεν μας είχε κερδίσει ούτε στην πρώτη ούτε στη δεύτερη φάση, κάποιο outsider. Σήμερα ζούμε την εποχή του κινητού δικτύου. Έχεις το δίκτυο έτοιμο, πατάς «Next», «Επόμενο». Αν αντέξεις, κάποτε έλεγα 30 δευτερόλεπτα. Τώρα μου φαίνονται και τα 30 δευτερόλεπτα πάρα πολλά. Νομίζω ότι έχει πέσει στα 10 δευτερόλεπτα. Αυτό, όμως, δεν είναι ακρόαση μουσικής. Είναι σαν να πασαλείβεις διάφορες σάλτσες και να τις γλύφεις».

Η συνέντευξη με τον Δημήτρη Μητσοτάκη:

Στην εποχή της μεγάλης άνθησης του ελληνόφωνου ροκ εμφανίστηκαν και οι Ενδελέχεια. Σήμερα, με την προσωπική σου πορεία, πιστεύεις ότι η ανταπόκριση του κόσμου είναι η ίδια όπως παλιότερα;

Δημήτρης Μητσοτάκης: Οι Ενδελέχεια ξεκινούν στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και γίνονται γνωστοί, κάνουν το «μπαμ» στον τρίτο τους δίσκο, τον Νοέμβριο του 1997, τη «Βουτιά από ψηλά». Δεν είναι ένα πράγμα όλη αυτή η διαδρομή· έχει σκαμπανεβάσματα. Είμαστε από την πλήρη ανυπαρξία και την πλήρη αφάνεια των αρχών της δεκαετίας του ’90 σε μια τρελή εξαετία, επταετία, ας πούμε, όπου υπάρχει μια δυναμική σε όλο τον χώρο. Αυτή ξεκίνησε με τις Τρύπες, φυσικά, και πήρε μαζί της έναν μεγάλο αριθμό σχημάτων. Ξαφνικά, όμως, έρχεται μια μεγάλη μαύρη τρύπα για τον χώρο, όπου διαλύονται και τα περισσότερα συγκροτήματα. Νομίζω ότι αυτό είναι αποτέλεσμα μιας καλλιτεχνικής μαύρης τρύπας: ό,τι και να έβγαζες τότε, δεν υπήρχε περίπτωση να ακουστεί. Ό,τι και να έβγαζες, ακόμη και το καλύτερο τραγούδι. Και έχω στοιχεία και αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Για παράδειγμα, ένα από τα πιο δημοφιλή τραγούδια του γκρουπ σήμερα είναι το «Εδώ μωρή θα λέγεσαι Μαρία», το οποίο, όταν βγήκε, δεν ακούστηκε καθόλου. Πέρασαν πολλά χρόνια και έπρεπε να έρθει το YouTube και αυτές οι αναρτήσεις, οι εντός εισαγωγικών πειρατικές, για να αρχίσει να γίνεται δημοφιλές το κομμάτι. Θέλω, λοιπόν, να σου πω ότι μέσα σε αυτή την πορεία, εγώ μετράω 30 και βάλε χρόνια από την εποχή των Ενδελέχεια. Είναι μια διαδρομή, ένα ταξίδι που έχει τα πάντα: περιπέτειες, ωραίες στιγμές, δύσκολες στιγμές, ό,τι μπορείς να φανταστείς.

Ποια θεωρείς ότι είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της γενιάς του ελληνικού ροκ; Δημιούργησε τελικά μια βιώσιμη μουσική σκηνή ή δεν κατάφερε να εξελιχθεί και να φτάσει μέχρι το σήμερα;

Δημήτρης Μητσοτάκης: Εγώ ονομάζω τον χώρο τον δικό μας σύγχρονο, λαϊκό, ηλεκτρικό τραγούδι. Μερικές φορές μπορεί να μην είναι ηλεκτρικό, μπορεί να είναι και ακουστικό, αλλά, τέλος πάντων, είναι λαϊκό τραγούδι, γιατί δεν είναι σε καμία περίπτωση λόγιο. Δεν είναι λαϊκό με την έννοια του μπουζουξίδικου και του κέντρου διασκέδασης, αλλά είναι μια τέχνη που πηγάζει από λαϊκά στρώματα, γιατί κι εμείς παιδιά του λαού είμαστε, όπως και όλα τα γκρουπ του ροκ. Βέβαια, θα μου πεις, και το χιπ χοπ δεν προέρχεται από παρεμφερή στρώματα; Κι αυτό είναι ένα λαϊκό είδος, με ξένες επιρροές. Για να μιλήσω για το ελληνικό ροκ, εμείς πάντα απασχολούσαμε ένα μικρό ποσοστό των ακροατών στην Ελλάδα, τουλάχιστον. Αυτό το ποσοστό πότε ανεβαίνει λίγο και πότε κατεβαίνει λίγο, αλλά νομίζω ότι ποτέ δεν υπερβαίνει ένα μικρό ποσοστό της τάξης του 15%-20%, το πολύ. Μέσα σε αυτά τα όρια, ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι μπορεί, να κινηθεί και να πει ό,τι έχει να πει. Κάποιες φορές μερικά κομμάτια ξεφεύγουν και μπαίνουν και σε άλλα ακροατήρια. Θυμάμαι, για παράδειγμα, το «Τι τραγούδι να σου πω», που βγήκε από ένα ροκ γκρουπ, αλλά έχει αγκαλιάσει και άλλα ακροατήρια. Αυτά συμβαίνουν κατά καιρούς, αλλά ας μην είμαστε ουτοπιστές. Πάντα ξέρουμε ότι αφορούσε λίγο κόσμο.

Πόσο δύσκολο είναι να γράψεις ελληνικό στίχο που να διατηρεί τη δύναμη του ροκ χωρίς να γίνεται διδακτικός ή επιτηδευμένα ποιητικός; Πιστεύεις ότι η νέα γενιά το καταφέρνει όπως το καταφέρατε κάποτε εσείς; Εσύ, τόσο με τις Ενδελέχεια όσο και με την προσωπική σου πορεία, έχεις καταφέρει να γράφεις στίχους χωρίς να γίνονται γλυκανάλατοι.

Δημήτρης Μητσοτάκης: Ο στίχος έχει μια δυσκολία: θέλει ωριμότητα και βελτιώνεται με τον χρόνο. Όσο περισσότερο μεγαλώνεις, αλλάζει η ματιά σου, γίνεται πιο ώριμη, στρώνεται η πένα σου, γίνεται καλύτερη. Το κακό είναι ότι μεγαλώνοντας ο άνθρωπος μπορεί μερικές φορές να συντηρητικοποιείται, οπότε έρχεται σε αντίθεση η επαναστατικότητα, η δύναμη και η δυναμική του ροκ, ας πούμε, ή της ροκ ποίησης, με την ωρίμανση. Αυτό είναι ένα στοίχημα που το παίζουμε όλοι. Κάποιοι το κερδίζουμε, κάποιοι το χάνουμε.

Έχεις αποκλείσει μια επανένωση των Ενδελέχεια, βασισμένη στη νοσταλγία; Πότε καταλαβαίνει ένας μουσικός ότι ένα συγκρότημα έχει ολοκληρώσει τον κύκλο του και πώς αποδέχεται ότι ένα κομμάτι της ζωής του ανήκει πλέον στο παρελθόν; Δεν έχεις σκεφτεί να ξανασχηματίσετε το συγκρότημα;

Δημήτρης Μητσοτάκης: Με τα παιδιά περάσαμε 17 χρόνια μαζί. Ήταν μια πολύ ωραία περίοδος, που είχε και τις άσχημες και τις καλές στιγμές. Νομίζω ότι είναι μια φάση που ανήκει στο παρελθόν. Δεν έχει προκύψει κάτι. Έχω πολύ καλές σχέσεις με τα παιδιά. Απλώς, όπως πολύ σωστά είπες, δεν μου αρέσει να νοσταλγώ και να πατάω σε σχήματα και σε φάσεις του παρελθόντος. Μ’ αρέσει το σήμερα και μ’ αρέσει να βλέπω μπροστά. Μια επανένωση των Ενδελέχεια θα ήταν κάτι πολύ νοσταλγικό για κάποιους που έζησαν το γκρουπ, ειδικά στη νεότητά τους και στην εφηβεία τους. Για μένα προσωπικά, όμως, θα ήταν κάτι μάλλον οδυνηρό.

Σε μια εποχή που οι αλγόριθμοι και η διαρκής προβολή στα social media, με το κινητό όλη μέρα, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη μουσική βιομηχανία, πόσο εύκολο είναι να παραμείνεις καλλιτέχνης; Εσύ έχεις συνηθίσει μια εποχή όπου, αν δεν πήγαινες στο δισκάδικο, δεν μπορούσες να ανακαλύψεις μουσική, ενώ στην τηλεόραση σχεδόν δεν έπαιζε τίποτα. Πιστεύεις ότι η υπερβολική έκθεση έχει χαλάσει τη μουσική που ακούμε;

Δημήτρης Μητσοτάκης: Πιστεύω ότι έχει αλλάξει ο τρόπος που ακούμε μουσική. Η δική μου γενιά, ας πούμε, περίμενε να πάρει έναν μεγάλο δίσκο βινυλίου, που είχε μέσα συνήθως 12 τραγούδια. Τον πλήρωνε με το χαρτζιλίκι του. Ο καθένας έπρεπε να αποφασίσει: ή θα πήγαινε βόλτα το Σάββατο ή θα αγόραζε έναν δίσκο. Εγώ συνήθως έκανα το δεύτερο. Μετά αφιερώναμε χρόνο για να καθίσουμε και να ακούσουμε τον δίσκο. Ακούγαμε όλα τα κομμάτια. Οι πιο παλιοί θα θυμούνται ότι ανακαλύπταμε τον δίσκο σταδιακά. Στην αρχή μάς άρεσαν τα πιο εμπορικά κομμάτια, τα hit. Με τη δεύτερη, την τρίτη, την τέταρτη ακρόαση ανακαλύπταμε τα αγαπημένα μας τραγούδια, που συνήθως δεν ήταν τα hit. Και πολύ αργότερα μπορεί να ανακαλύπταμε κάποιο που δεν μας είχε κερδίσει ούτε στην πρώτη ούτε στη δεύτερη φάση, κάποιο outsider. Σήμερα ζούμε την εποχή του κινητού δικτύου. Έχεις το δίκτυο έτοιμο, πατάς «Next», «Επόμενο». Αν αντέξεις, κάποτε έλεγα 30 δευτερόλεπτα. Τώρα μου φαίνονται και τα 30 δευτερόλεπτα πάρα πολλά. Νομίζω ότι έχει πέσει στα 10 δευτερόλεπτα. Αυτό, όμως, δεν είναι ακρόαση μουσικής. Είναι σαν να πασαλείβεις διάφορες σάλτσες και να τις γλείφεις.

Τι ετοιμάζεις για το live στο Κύτταρο;

Δημήτρης Μητσοτάκης: Είμαι σε μια διαρκή διαδικασία παραγωγής singles, από τότε που αποφάσισα ότι δεν θέλω να ξανακάνω ολοκληρωμένο άλμπουμ, γιατί θεωρώ ότι η εποχή μας δεν το σηκώνει. Κάθε δύο-τρεις μήνες παρουσιάζω ένα single, κάτι που μου δίνει την άνεση το ένα να είναι πολύ διαφορετικό από το άλλο. Δεν εντάσσονται σε κάποιο concept. Απλώς είπα ότι, κάθε φορά που μαζεύονται 12, 13, 14 κομμάτια, να τα συγκεντρώνω και να τα κάνω ένα CD, περισσότερο για ψυχολογικούς λόγους και για να ξέρω ότι υπάρχουν κάπου, αν θα συνεχίσουν να υπάρχουν έτσι στο διαδίκτυο γενικώς και αορίστως. Είναι κάτι που δεν σταματά. Είμαι σε μια διαρκή δημιουργική φάση σε σχέση με τα τραγούδια μου. Το ίδιο συμβαίνει και με τα live. Χαίρομαι πάρα πολύ με τους συνεργάτες που έχω, τους μουσικούς, να παίζω μαζί τους, είτε σε πιο μικρά είτε σε πιο μεγάλα σχήματα. Τώρα ετοιμάζουμε τη μεγάλη μας συναυλία, που θα γίνει στο Κύτταρο στις 11 Δεκεμβρίου, όπου θα παρουσιάσουμε και παλιά και καινούργια κομμάτια, ενώ θα έχουμε και κάποιες εκπλήξεις για όσους βρεθούν εκεί.

Αν μπορούσες να περιγράψεις με μία ή δύο φράσεις τι σημαίνει το ελληνικό ροκ έπειτα από 30 χρόνια πορείας, τι θα έλεγες σε κάποιον που δεν ακούει μουσική ή σε ένα νέο παιδί που μόλις αρχίζει να ενδιαφέρεται για τον ήχο; Υπάρχουν νέα παιδιά που ανακαλύπτουν το παρελθόν και δεν περιορίζονται σε όσα κυκλοφορούν σήμερα. Πώς θα τους περιέγραφες αυτό που ένιωσες εσύ τότε;

Δημήτρης Μητσοτάκης: Κοίταξε, το ελληνικό ροκ είναι κυρίως έκφραση συναισθημάτων και σκέψεων. Μάλιστα, εκείνων των σκέψεων και των συναισθημάτων που απουσιάζουν συνειδητά από τα ραδιοφωνικά και τα τηλεοπτικά μέσα. Και το λέω αυτό με πλήρη γνώση: απουσιάζουν συνειδητά, γιατί λένε πράγματα που σε βγάζουν από την εντός εισαγωγικών κανονικότητα. Σε βγάζουν από αυτό που πρέπει να είσαι και αρχίζεις να σκέφτεσαι πράγματα που δεν έχεις σκεφτεί, αλλά και τους λόγους για τους οποίους δεν τα έχεις σκεφτεί. Σκέφτεσαι πού ανήκεις και τι μπορείς εσύ να κάνεις γι’ αυτό. Όλα αυτά, ξέρετε, είναι σχήματα που δεν αρέσουν πολύ στην καθεστηκυία τάξη. Οπότε δεν είναι τυχαίο ότι απουσιάζουν παντελώς από τα παντός είδους και τύπου κανάλια. Θα έλεγα ότι αυτό είναι το ροκ, αυτός είναι ο χαρακτήρας του και έτσι ξεκίνησε κιόλας. Αυτό είναι και το ελληνικό ροκ. Το ροκ δεν έχει δικά του μουσικολογικά χαρακτηριστικά· είναι όλα δανεικά. Απλώς είναι ένας τρόπος έκφρασης.