Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου: Πώς χάσαμε ένα πολύτιμο αγαθό υγείας την εποχή του scrolling

Γιατί στο τέλος της ημέρας, ένας καλός ύπνος κάθε άλλο παρά μία παθητική κατάσταση είναι, όπως τονίζουν πλέον εμφατικά οι επιστήμονες.

Αντίθετα, είναι μία αναγκαία συνθήκη για να επιδιορθώσουμε το κεντρικό νευρικό μας σύστημα και τα κύτταρά μας, να βελτιώσουμε τη μνήμη και το γνωσιακό μας προφίλ, να είμαστε λειτουργικοί, δημιουργικοί, υγιείς και χαρούμενοι την επόμενη ημέρα.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου που γιορτάζεται τη δεύτερη Παρασκευή του Μαρτίου πριν την Εαρινή Ισημερία, αποτελεί μία υπενθύμιση για την αξία του ύπνου τον οποίο δυστυχώς ο σύγχρονος κόσμος έχει απωλέσει.

Για την αξία του ύπνου, τις συνέπειες της στέρησης και τα προβλήματα υγείας που μπορεί να δημιουργήσει- όπως κατάθλιψη, παχυσαρκία, ανθεκτική στα φάρμακα αρτηριακή υπέρταση κλπ- το πρόβλημα της υπνικής άπνοιας και τα Ιατρεία ύπνου, μιλάει στο CNN Greece, η κυρία Κατερίνα Βλάμη, Δ/ντρια του ΕΣΥ πνευμονολόγος με εξειδίκευση στην ιατρική ύπνου, υπεύθυνη της μονάδας μελέτης ύπνου της Β’ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής του ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» και υπεύθυνη της ομάδας εργασίας των διαταραχών της αναπνοής στον ύπνο της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας.

Ολόκληρη η συνέντευξη

Κυρία Βλάμη, σε έναν κόσμο διαρκώς συνδεδεμένο με την απέραντη πληροφόρηση και την επαφή μας με τις οθόνες, ποιο το δικό σας μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα ύπνου;

Η σύγχρονη πραγματικότητα και ο τρόπος ζωής μας έχουν δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε να βρισκόμαστε ουσιαστικά σε συνεχή λειτουργία, σχεδόν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Ως αποτέλεσμα, είμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι τόσο στο τεχνητό φως όσο και στις ηλεκτρονικές συσκευές και τις οθόνες.

Η εξαντλητική αυτή συνθήκη επιβαρύνει τον ύπνο των περισσότερων ανθρώπων, καθώς προκαλεί μια κατάσταση υπερδιέγερσης και υπερεγρήγορσης, η οποία συχνά συνοδεύεται από αίσθημα άγχους και οδηγεί σε αυξημένη αφυπνισιμότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Όταν αυτή η κατάσταση παγιωθεί, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την εμφάνιση αϋπνίας και εγκαθίσταται τελικά ένας φαύλος κύκλος που επηρεάζει αρνητικά τη διαδικασία της κατάκλισης και τη συνολική ποιότητα του ύπνου.

Ζούμε αναμφίβολα σε μια εποχή μεγάλης ταχύτητας. Η συνεχής και άμεση ροή πληροφοριών οδηγεί σε υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος και της σκέψης, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση χρόνιας αϋπνίας.

Η παρατεταμένη δε έκθεση στο μπλε φως που εκπέμπουν οι οθόνες των κινητών τηλεφώνων, των υπολογιστών και των τάμπλετ, επηρεάζει αρνητικά τον ύπνο μας.

Συγκεκριμένα, καθυστερεί την έκκριση της μελατονίνης, της ορμόνης που εκκρίνεται φυσιολογικά όταν μειώνεται το ηλιακό φως και προετοιμάζει τον οργανισμό για τον ύπνο. Το αποτέλεσμα είναι να πηγαίνουμε για ύπνο αργότερα και τελικά να μην θέτουμε σαφή όρια στον χρόνο της ανάπαυσης.

Φυσικά, όλα αυτά δεν αφορούν μόνο τους ενήλικες αλλά και τα παιδιά και τους εφήβους, γεγονός που πρέπει να μας απασχολήσει ιδιαίτερα. Οι νέοι άνθρωποι, λόγω βιολογικών μηχανισμών, έχουν την τάση να κοιμούνται αργότερα, καθώς η έκκριση της μελατονίνης στον οργανισμό τους καθυστερεί. Η καθυστέρηση αυτή οδηγεί, όπως είναι φυσικό, σε μεταγενέστερη ώρα κατάκλισης.

Ωστόσο, το πρωί λόγω σχολικών ή ακαδημαϊκών υποχρεώσεων, αναγκάζονται να ξυπνούν νωρίς, με αποτέλεσμα να μην καλύπτουν επαρκώς την ανάγκη τους για ύπνο.

Η στέρηση ύπνου, ιδιαίτερα σε έναν εγκέφαλο που βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, μπορεί να είναι επιβαρυντική και σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει τους νέους ανθρώπους ακόμη και σε ακραίες συμπεριφορές.

Πόσο μπορεί να κοστίσει στην υγεία μας η έλλειψη ή στέρηση ενός επαρκούς και ποιοτικού ύπνου και ποια προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει μακροπρόθεσμα;

Ο ύπνος δεν αποτελεί μια παθητική κατάσταση, κάτι που είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο. Κατά τη διάρκεια του ύπνου πραγματοποιείται επιδιόρθωση των κυττάρων του οργανισμού μας, ενώ εκκρίνεται μια σειρά ορμονών που συμβάλλουν στη σωστή λειτουργία του σώματος.

Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια του ύπνου εκκρίνεται η ορμόνη λεπτίνη, η οποία αναστέλλει το αίσθημα της πείνας και συμβάλλει στη ρύθμιση του σωματικού βάρους.

Αντίθετα, η γκρελίνη, μια άλλη ορμόνη που αυξάνει το αίσθημα της πείνας, εκκρίνεται σε μεγαλύτερο βαθμό όταν δεν κοιμόμαστε επαρκώς, με αποτέλεσμα να καταφεύγουμε συχνότερα στο φαγητό για να αναπληρώσουμε την έλλειψη ενέργειας.

Επιπλέον, όταν κοιμόμαστε, η καρδιά και η αναπνοή μας λειτουργούν σε πιο αργούς και ήρεμους ρυθμούς, γεγονός που επιτρέπει στον οργανισμό να ξεκουραστεί και να ανακάμψει. Ένας ποιοτικός και επαρκής ύπνος συμβάλλει επίσης στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων αρτηριακής πίεσης.

Τέλος, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κατά τη διάρκεια του ύπνου πραγματοποιείται μια διαδικασία «κάθαρσης» του κεντρικού νευρικού συστήματος, η οποία συμβάλλει στη διατήρηση καλής γνωσιακής λειτουργίας, καθώς και στη βελτίωση της μνήμης και της σκέψης για την επόμενη ημέρα.

Η σωστή αναπνοή παίζει τεράστιο ρόλο στον σωστό ύπνο. Ποια η σημασία της υπνικής άπνοιας, ένα θέμα μάλιστα με το οποίο έχετε ασχοληθεί ιδιαίτερα κυρία Βλάμη;

Πράγματι, η υπνική άπνοια αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα υγείας, το οποίο όμως δεν είναι ευρέως γνωστό στο γενικό πληθυσμό αφού περίπου το 80% των ανθρώπων που πάσχουν από υπνική άπνοια αγνοούν ότι νοσούν και παραμένουν αδιάγνωστοι.

Υπολογίζεται ότι περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από τη νόσο σε αυτή τη φάση. Πρόκειται πραγματικά για μια μορφή πανδημίας, η οποία, μαζί με την «αδελφή» διαταραχή της παχυσαρκίας, αναμένεται να απασχολήσει έντονα τη δημόσια υγεία και την ιατρική κοινότητα τα επόμενα χρόνια.

Όταν οι δύο αυτές διαταραχές συνυπάρχουν –κάτι που συμβαίνει συχνά, σε ποσοστό περίπου 60%– αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος καρδιαγγειακής νοσηρότητας. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ένα πρώτο προειδοποιητικό σημάδι μπορεί να είναι το έντονο ροχαλητό, αλλά και η υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί ότι δεν σημαίνει ότι ο καθένας που ροχαλίζει έχει υπνική άπνοια. Ο συνδιασμός του ροχαλητού με ημερήσια υπνηλία θέτει ισχυρά την υπόνοια της υπνικής άπνοιας.

Πώς μπορούν οι άνθρωποι να λύσουν το θέμα των διαταραχών του ύπνου;

Πρώτα απ’ όλα, είναι αναγκαία η σωστή και σε βάθος ενημέρωση, ώστε οι άνθρωποι που υποφέρουν από διαταραχές ύπνου να μπορούν να τις αναγνωρίσουν και να τις αντιμετωπίσουν. Η ενημέρωση αυτή πρέπει να προέρχεται τόσο από τους γιατρούς και τα Ιατρεία Μελέτης Ύπνου όσο και από τα μέσα ενημέρωσης.

Ένας γιατρός της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ένας πνευμονολόγος, ένας ενδοκρινολόγος, ένας παθολόγος ή γενικός γιατρός, αλλά και ένας καρδιολόγος, θα πρέπει να υποψιαστεί τη διαταραχή και να παραπέμψει για εξειδικευμένο έλεγχο έναν άνθρωπο που παρουσιάζει συμπτώματα διαταραχών ύπνου.

Για παράδειγμα, ένας καρδιολόγος που αντιμετωπίζει έναν ασθενή με ανεξήγητη αρτηριακή υπέρταση μπορεί να σκεφτεί ότι πίσω από αυτό το πρόβλημα ενδέχεται να κρύβεται υπνική άπνοια. Μάλιστα, το 80% των ανθρώπων με ανθεκτική στη φαρμακευτική αγωγή αρτηριακή υπέρταση υποκρύπτει υπνική άπνοια. Παράλληλα, άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη ενδέχεται επίσης να εμφανίζουν υπνική άπνοια, καθώς η χρόνια διαταραχή της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική κατάσταση του ατόμου.

Κομβικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης τα Ιατρεία Μελέτης Ύπνου, καθώς διαθέτουν σύγχρονα διαγνωστικά εργαλεία που μπορούν να αξιολογήσουν εάν ένας άνθρωπος πάσχει από υπνική άπνοια και να εκτιμήσουν τη σοβαρότητα της νόσου.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι ότι τα Ιατρεία Μελέτης Ύπνου δεν επαρκούν πλήρως για να καλύψουν τις ανάγκες του πληθυσμού, καθώς ο αριθμός τους είναι δυσανάλογα μικρός σε σχέση με τον μεγάλο όγκο των περιστατικών και των αιτημάτων για ραντεβού.