Και όμως η θεωρία ισχύει: Η Ιβηρική Χερσόνησος περιστρέφεται δεξιόστροφα

Η μελέτη, με επικεφαλής τον Asier Madarieta Txurruka από το Πανεπιστήμιο της Χώρας των Βάσκων, συνδυάζει δεδομένα από δορυφόρους και δεκαετίες σεισμικών καταγραφών, για να εξηγήσει γιατί η Ιβηρική Χερσόνησος περιστρέφεται και τι σημαίνει αυτό για τους σεισμούς στην περιοχή. Τα αποτελέσματα ανατρέπουν παλιότερες αντιλήψεις για τη γεωλογική σταθερότητα της Νότιας Ευρώπης.

Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με επιστήμονες από τα Πανεπιστήμια Παλέρμο και Γρανάδας και εστιάζει στα σύνθετα και συχνά δυσδιάκριτα όρια ανάμεσα στις τεκτονικές πλάκες της Ευρασίας και της Αφρικής. Η Ιβηρική Χερσόνησος βρίσκεται ακριβώς στη μέση αυτής της ζώνης.

Κάποια σημεία του ορίου, όπως στον Ατλαντικό ή κατά μήκος της ακτής της Αλγερίας, είναι ξεκάθαρα, αλλά η περιοχή νότια της Ιβηρίας είναι πιο περίπλοκη. Εκεί η σύγκρουση των δύο πλακών δημιουργεί ένα δίκτυο αλληλεπιδράσεων, μικρών πλακών και κρυφών ρηγμάτων.

Η ομάδα ανέλυσε τις παραμορφώσεις της επιφάνειας που φαίνονται από το διάστημα και τα μοτίβα τάσης που προκύπτουν από τους σεισμούς. Αυτό τους έδωσε μια λεπτομερή εικόνα των τεκτονικών δυνάμεων και του τρόπου που κατανέμονται στην περιοχή.

Πώς οι ασύμμετρες συγκρούσεις περιστρέφουν τη χερσόνησο

Το κλειδί για την κατανόηση της περιστροφής βρίσκεται στην άνιση κατανομή των τεκτονικών δυνάμεων. Ανατολικά του Στενού του Γιβραλτάρ, μια γεωλογική δομή γνωστή ως Τόξο του Γιβραλτάρ, που σχηματίστηκε από την δυτικά κινούμενη περιοχή Αλμποράν, λειτουργεί ως «απορροφητής» κραδασμών. Μειώνει την επίδραση της τεκτονικής σύγκρουσης διανέμοντας την τάση κατά μήκος των όρων Μπέτικ και Ριφ. Δυτικά του στενού, όμως, δεν υπάρχει αντίστοιχο «μαξιλάρι».

Σε αυτό το δυτικό τμήμα, το Ιβηρικό μπλοκ, μέρος της Ευρασιατικής πλάκας, συγκρούεται πιο άμεσα με την Αφρικανική πλάκα. Αυτό δημιουργεί μια πιο συγκεντρωμένη μεταφορά τεκτονικής ενέργειας στη νοτιοδυτική Ιβηρία. Επειδή ο ηπειρωτικός φλοιός στην περιοχή αυτή δεν είναι άκαμπτος, η πίεση δεν σπρώχνει απλώς, αλλά στρέφει.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η συνεχής μηχανική τάση είναι αρκετή για να προκαλέσει την περιστροφή μιας γεωλογικά σταθερής χερσονήσου. Η κίνηση είναι αργή, μόλις μερικά χιλιοστά ανά έτος, αλλά σταθερή. Με την πάροδο των γεωλογικών αιώνων, η χερσόνησος μετατοπίζεται δεξιόστροφα, κάτι που ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχε επιβεβαιωθεί με τέτοια ακρίβεια.

Σεισμικά «τυφλά σημεία» και η αναζήτηση κρυφών ρηγμάτων

Μία από τις πιο σημαντικές συνεισφορές της μελέτης είναι η δυνατότητα βελτίωσης των μοντέλων σεισμικού κινδύνου. Σε περιοχές όπου η τεκτονική τάση είναι διάχυτη, όπως στη νοτιοδυτική Ιβηρία, δεν είναι πάντα σαφές ποια ρήγματα είναι ενεργά ή πού ακριβώς βρίσκονται. Σεισμοί συμβαίνουν, παραμορφώσεις καταγράφονται, αλλά οι ακριβείς τεκτονικές δομές που τους προκαλούν παραμένουν συχνά αδιευκρίνιστες.

Ο Asier Madarieta εξηγεί ότι ο συνδυασμός δεδομένων δορυφόρων και σεισμικών καταγραφών βοηθά τους γεωλόγους να εντοπίσουν τις ζώνες που είναι πιθανότερο να φιλοξενούν αυτά τα «αόρατα» ρήγματα. Αυτές είναι περιοχές από όπου μπορεί να προκύψουν μελλοντικοί σεισμοί. Τα ευρήματα παρέχουν μια βάση για περαιτέρω έρευνα, ειδικά σε λιγότερο μελετημένες περιοχές όπως το δυτικό τόξο του Γιβραλτάρ, ανάμεσα σε Κάντιθ και Σεβίλλη.

Σύγχρονα εργαλεία - Αρχαίες διαδικασίες

Παρά το γεγονός ότι η μελέτη βασίζεται σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπως η ραντάρ-διαφορική παρεμβολομετρία (InSAR) και τα παγκόσμια δορυφορικά συστήματα πλοήγησης (GNSS), το χρονικό διάστημα των διαθέσιμων δεδομένων παραμένει πολύ σύντομο. Σύμφωνα με τη La Brújula Verde, οι πιο ακριβείς σεισμικές καταγραφές υπάρχουν μόνο από το 1980, ενώ οι πρώτες αξιόπιστες δορυφορικές μετρήσεις ξεκινούν από το 1999.

Αυτός ο περιορισμός δεν μειώνει τη σημασία των ευρημάτων. Αντίθετα, αναδεικνύει τη σημασία του συνδυασμού διαφορετικών πηγών δεδομένων για τη δημιουργία καθαρότερης δυνατής εικόνας για το τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια. Συνδυάζοντας σεισμολογία, γεωδαισία και γεωλογία, οι ερευνητές κατάφεραν να αποτυπώσουν μια ουσιαστική «στιγμιαία εικόνα» μιας διαδικασίας που μετρά εκατομμύρια χρόνια.

Η πρωτοοβουλία αυτή προσθέτει ένα νέο επίπεδο στην κατανόηση της γεωδυναμικής της Νότιας Ευρώπης και υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω μελέτες που θα χαρτογραφήσουν την τεκτονική εξέλιξη της περιοχής με ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια.