Μαζικός τάφος στην Ιορδανία «φωτίζει» την Πανώλη του Ιουστινιανού, την πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο τεύχος Φεβρουαρίου του περιοδικού Journal of Archaeological Science, ανοίγουν, σύμφωνα με τους ερευνητές, ένα σπάνιο εμπειρικό παράθυρο στην κινητικότητα, τη ζωή στην πόλη και την ευαλωτότητα των πληθυσμών που επλήγησαν από την πανδημία.

Η μελέτη βασίστηκε σε γενετικό υλικό από σκελετούς που εντοπίστηκαν σε μαζικό χώρο ταφής στην αρχαία Γέρασα, στη σημερινή Ιορδανία. Η ανάλυση DNA έδειξε ότι ο τάφος ήταν «ένα μεμονωμένο περιστατικό ταφής» και όχι ένα νεκροταφείο που αναπτυσσόταν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, η οποία πέρυσι είχε προσδιορίσει το βακτήριο Yersinia pestis ως τον αιτιολογικό παράγοντα της πανδημίας.

Όπως αναφέρει ο Guardian, η νέα έρευνα επικεντρώθηκε στα θύματα, στον τρόπο ζωής τους, στην ευπάθειά τους στην ασθένεια και στον λόγο για τον οποίο βρισκόταν στη Γέρασα, ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο της εποχής και επίκεντρο της πανδημίας που έπληξε την περιοχή από το 541 έως το 750 μ.Χ.

«Οι προηγούμενες μελέτες εντόπισαν το παθογόνο. Η Γέρασα μετατρέπει αυτό το γενετικό σήμα σε μια ανθρώπινη ιστορία για το ποιοι πέθαναν και πώς βίωσε μια πόλη την κρίση», σημειώνει η επικεφαλής της μελέτης, Ρέις Τζιανγκ.

Η Τζιανγκ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο τμήμα Παγκόσμιων, Περιβαλλοντικών και Γονιδιωματικών Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα, τονίζει ότι πανδημίες δεν είναι μόνο βιολογικά, αλλά και κοινωνικά φαινόμενα. «Συνδέοντας τα βιολογικά δεδομένα με το αρχαιολογικό πλαίσιο, μπορούμε να δούμε πώς η ασθένεια επηρέασε πραγματικούς ανθρώπους μέσα στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό τους περιβάλλον».

Πάνω από 200 νεκροί στον ιππόδρομο

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν περισσότερους από 200 νεκρούς θαμμένους στον ιππόδρομο της πόλης, που είναι γνωστή ως «Πομπηία της Μέσης Ανατολής» λόγω της εξαιρετικής διατήρησης των ελληνορωμαϊκών μνημείων της. Άνδρες και γυναίκες, ηλικιωμένοι, νέοι και έφηβοι συνθέτουν, σύμφωνα με τους ερευνητές, ένα ιδιαίτερα κινητικό και ετερόκλητο πληθυσμιακό σύνολο.

Η μελέτη αναδεικνύει και σύγχρονους παραλληλισμούς, κυρίως με την πανδημία Covid-19. «Υπάρχει μια ολόκληρη σχολή σκέψης που υποστηρίζει ότι η πρώτη πανδημία δεν συνέβη», λέει η Τζιανγκ. «Οι αρνητές υποστηρίζουν ότι αν δείτε τα στοιχεία της απογραφής, ο πληθυσμός δεν κατέρρευσε όπως κατά τη Μαύρη Πανώλη, αν δείτε τα οικονομικά στοιχεία δεν βρίσκετε τίποτα, αν μελετήσετε τους χάρτες πυκνότητας κατοικιών, δεν βλέπετε καμία διαταραχή. Επιπλέον, κανείς δεν είχε βρει μαζικό τάφο. Αλλά η πρώτη πανώλη είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο εύκολο να ξεδιαλυνθεί από τον Covid. Έχουμε το Yersinia pestis ως μικρόβιο, έχουμε έναν μαζικό τάφο και πτώματα, αδιάσειστα στοιχεία ότι συνέβη. Το αν η κοινωνία ή οι θεσμοί κατέρρευσαν είναι ξεχωριστό θέμα. Μπορεί να έχεις μια ασθένεια που εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα και να μην χρειάζεται να έχεις μια επανάσταση, μια εξέγερση, μια αλλαγή καθεστώτος για να αποδείξεις ότι συνέβη».