Τι είναι το «σκοτεινό οξυγόνο» που βρέθηκε 4.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας

Αυτοί οι βράχοι σε μέγεθος πατάτας, περιέχουν μέταλλα μεγάλης οικονομικής σημασίας, όπως νικέλιο, μαγγάνιο, χαλκό, ψευδάργυρο και κοβάλτιο. Πρόκειται για υλικά απαραίτητα για την παραγωγή μπαταριών και, κατά συνέπεια, για την τεχνολογία που στηρίζει την ενεργειακή μετάβαση – γι’ αυτό και οι εταιρείες εξόρυξης έχουν χαρακτηρίσει τους πολυμεταλλικούς κονδύλους «μπαταρία μέσα σε βράχο», αναφέρει το Popular Mechanics.

Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτοί οι βράχοι ίσως έχουν πολύ πιο σύνθετο ρόλο από το να περιέχουν υλικά για ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο περιοδικό Nature Geoscience αναφέρει ότι οι πολυμεταλλικοί κόνδυλοι παράγουν οξυγόνο σε βάθος περίπου 4.000 μέτρων, εκεί όπου δεν φτάνει το ηλιακό φως και άρα δεν μπορεί να υπάρξει φωτοσύνθεση.

Πώς οι βράχοι παράγουν οξυγόνο

Αυτή η παραγωγή «σκοτεινού οξυγόνου», όπως ονομάζεται, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία των οικοσυστημάτων στα μεγάλα βάθη. Μέχρι σήμερα, η επικρατούσα αντίληψη ήταν ότι το οξυγόνο της Γης συνδέεται πρωτίστως με φωτοσυνθετικούς οργανισμούς. Η πιθανότητα να παράγεται οξυγόνο σε περιβάλλοντα χωρίς φως ανοίγει νέα ερωτήματα για την προέλευση της αερόβιας ζωής στη Γη, αλλά και για το αν παρόμοιες διεργασίες θα μπορούσαν να υπάρχουν σε άλλους κόσμους του ηλιακού μας συστήματος, όπως στον Εγκέλαδο ή την Ευρώπη, δορυφόρους του Κρόνου και του Δία αντίστοιχα.

Η ανακάλυψη έχει τις ρίζες της σε μετρήσεις που ξεκίνησαν πριν από περισσότερο από μία δεκαετία. Ο Άντριου Σουίτμαν, οικολόγος βαθέων υδάτων στη Σκωτσέζικη Ένωση Θαλάσσιων Επιστημών και επικεφαλής της μελέτης, εξέταζε πώς μειώνονται τα επίπεδα οξυγόνου όσο αυξάνεται το βάθος. Το 2013, αισθητήρες στη Ζώνη Κλάριον-Κλίπερτον κατέγραψαν αύξηση του οξυγόνου, αποτέλεσμα που αρχικά αποδόθηκε σε τεχνικό σφάλμα. Επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, όμως, έδειξαν ότι κάτι στον βυθό της περιοχής πράγματι συνδεόταν με την παραγωγή οξυγόνου.

Η υπόθεση που εξετάστηκε στη συνέχεια ήταν αν οι ίδιοι οι κόνδυλοι λειτουργούν ως ένα είδος «γεωμπαταρίας». Τα μέταλλα που περιέχουν ενδέχεται να δημιουργούν ηλεκτρική τάση ικανή να διαχωρίζει το υδρογόνο από το οξυγόνο στο θαλασσινό νερό, μέσω μιας διαδικασίας παρόμοιας με την ηλεκτρόλυση. Σε εργαστηριακές συνθήκες που αναπαρήγαγαν το περιβάλλον της ζώνης, οι ερευνητές εξουδετέρωσαν τους μικροοργανισμούς με χλωριούχο υδράργυρο, όμως τα επίπεδα οξυγόνου συνέχισαν να αυξάνονται. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Scientific American, στην επιφάνεια των κονδύλων μετρήθηκε τάση περίπου 0,95 βολτ, η οποία θα μπορούσε να συμβάλλει στη διάσπαση του νερού.

Η διαμάχη για την εξόρυξη

Τα ευρήματα αυτά εντείνουν τη διαμάχη γύρω από την πιθανή εξόρυξη των πολυμεταλλικών κονδύλων. Εταιρείες όπως η Metals Company βλέπουν στον βυθό της Ζώνης Κλάριον-Κλίπερτον μια κρίσιμη πηγή μετάλλων για τις μπαταρίες και τις ανανεώσιμες τεχνολογίες. Από την άλλη πλευρά, 25 χώρες ζητούν από τη Διεθνή Αρχή Βυθού είτε μορατόριουμ είτε τουλάχιστον προληπτική παύση, ώστε να προηγηθεί περισσότερη έρευνα για τις πιθανές συνέπειες της εξόρυξης στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Οι ωκεανοί βρίσκονται ήδη υπό πίεση από την κλιματική αλλαγή, την οξίνιση, την αποξυγόνωση και τη ρύπανση, γεγονός που κάνει ακόμη πιο κρίσιμη την κατανόηση του ρόλου που μπορεί να παίζουν αυτά τα άγνωστα μέχρι πρόσφατα οικοσυστήματα.